Ka njerëz që kalojnë nëpër jetë dhe lënë pas vetëm kujtimin e pranisë së tyre. Ka të tjerë që lënë një vepër, një libër, një ide, një gjurmë. Por ka edhe njerëz shumë të rrallë që, duke punuar në heshtje për vite e dekada, arrijnë ta shndërrojnë pothuaj të gjithë jetën e tyre në trashëgimi.
Kasam Shaqirvela është një prej këtyre rasteve të jashtëzakonshme. Përballë një krijimtarie që arrin në 220 libra autorialë, fjala “prodhimtari” duket e varfër, ndërsa fjala “autor” pothuajse e pamjaftueshme.
Sepse këtu nuk kemi më thjesht një njeri që ka shkruar shumë. Kemi një njeri që ka ngritur, libër pas libri, një botë të tërë të vetën; një univers mendimesh, kujtimesh, emocionesh, kërkimesh, pyetjesh, dhimbjesh, shpresash dhe përjetimesh, të cilat sot qëndrojnë të radhitura në raftet e Bibliotekës Familjare “VELA” si dëshmi e prekshme e një jete të kaluar nën pushtetin e fjalës.
Të thuash “220 libra” është e lehtë. Janë vetëm tri shifra. Por pas tyre fshihen mijëra e mijëra orë pune, net të gjata, mëngjese të hershme, mendime që nuk e kanë lënë autorin të qetë, faqe të shkruara e të rishkruara, korrigjime, kërkime, zhgënjime, gëzime dhe sakrifica që lexuesi nuk do t’i shohë kurrë.
Çdo libër ka një histori të padukshme. Çdo faqe ka një çmim njerëzor. Çdo paragraf është një pjesë kohe që autori nuk ia dha rehatisë, por veprës.
Prandaj 220 librat e Kasam Shaqirvelës nuk duhet të numërohen vetëm si tituj. Ata duhet të lexohen edhe si 220 dëshmi të një përkushtimi të jashtëzakonshëm ndaj krijimit.
Kur shikon një bibliotekë të mbushur me veprat e një njeriu të vetëm, përballesh me diçka që e tejkalon statistikën. Përballesh me kohën e shndërruar në letër. Me vitet e shndërruara në fjali. Me jetën e shndërruar në bibliotekë.
Aty, në ato rafte, nuk qëndrojnë vetëm kopertina. Qëndrojnë pjesë nga rinia dhe pjekuria e autorit, nga ditët e bukura dhe nga ditët e rënda, nga kujtesa dhe ëndrra, nga vetmia dhe dialogu, nga dashuria dhe dhimbja. Një libër mund të ketë lindur nga një gëzim, një tjetër nga një plagë, një tjetër nga një pyetje që nuk gjeti përgjigje, një tjetër nga nevoja për të mos lejuar që diçka të harrohej. Të gjithë së bashku krijojnë një autobiografi të pazakontë: jo autobiografinë e ngjarjeve të jetës, por autobiografinë e shpirtit dhe të mendimit.
Këtu qëndron edhe forca filozofike e këtij opusi. Njeriu është qenie e përkohshme. Koha na merr një nga një ditët, vitet, fuqinë, zërin dhe në fund edhe praninë fizike. Por njeriu ka shpikur një mënyrë për t’i kundërshtuar harresës: shkrimin.
Libri është forma më e qetë dhe njëkohësisht më e fuqishme e rebelimit kundër zhdukjes. Ai është mënyra me të cilën njeriu i thotë kohës: “Mund të më marrësh mua, por jo domosdoshmërisht atë që kam menduar.”
Në këtë kuptim, 220 librat e Kasam Shaqirvelës janë edhe 220 përpjekje për t’i shpëtuar diçka harresës, për t’i dhënë mendimit një trup dhe kujtesës një strehë.
Ndoshta kjo është arsyeja pse figura e tij të ngjall respekt edhe përtej vlerësimit letrar të secilit libër veçmas. Sepse një vepër e këtyre përmasave kërkon diçka që nuk mund ta japë vetëm talenti. Talenti mund të ndezë shkëndijën, por nuk mjafton për të mbajtur ndezur një zjarr për dekada.
Për këtë duhet disiplinë, durim, vetmi, këmbëngulje dhe një lloj besimi i thellë se fjala e shkruar ia vlen mundimin.
Në këtë kuptim Kasam Shaqirvela është një misionar i fjalës dhe shërbestar i librit, një krijues që duket se nuk e ka parë shkrimin si zbukurim të jetës, por si një pjesë të vetë kuptimit të saj.
Në epokën tonë, kur gjithçka është bërë e shpejtë, kur vëmendja zgjat pak sekonda, kur fama mund të lindë në mëngjes dhe të harrohet në mbrëmje, një njeri që mbush një bibliotekë me 220 libra të tij sjell një mesazh që pothuaj tingëllon si kundërshtim ndaj frymës së kohës.
Ai na kujton se gjërat e mëdha nuk ndërtohen me nxitim. Se trashëgimia nuk lind nga zhurma, por nga puna. Se vlera e vërtetë kërkon kohë. Dhe se një jetë mund të shkojë drejt fundit biologjik, por vepra e saj mund të vazhdojë udhëtimin shumë më gjatë.
Ka diçka thellësisht prekëse në mendimin se një ditë një lexues i ri mund të hyjë në Bibliotekën “VELA”, të marrë një prej këtyre librave nga rafti dhe të fillojë ta lexojë pa e pasur njohur kurrë autorin.
Ai nuk do ta dijë si fliste Kasam Shaqirvela, si qeshte, si zemërohej, në çfarë ore shkruante, sa herë e kishte korrigjuar një faqe apo çfarë ndiente kur mbyllte dorëshkrimin e një libri të ri.
Por do të hapë faqen dhe aty autori do të flasë përsëri. Kjo është mrekullia e heshtur e librit: ai i jep njeriut një zë që mund të udhëtojë përtej jetës së tij.
Në këtë kuptim, Biblioteka Familjare “VELA” nuk është thjesht një dhomë me libra. Ajo po bëhet një arkiv i një jete krijuese, një vend ku 220 vepra dëshmojnë se çfarë mund të realizojë një njeri kur puna bëhet mënyrë jetese.
Një shtyllë e tërë e bibliotekës e mbushur me librat e një autori të vetëm nuk është vetëm një pamje mbresëlënëse; është një simbol. Është sikur vitet e një njeriu të jenë vendosur njëri mbi tjetrin në rafte. Çdo libër është një “shtyllë fjale” dhe të gjithë së bashku formojnë një monument – jo prej mermeri, jo prej bronzi, por prej fjale.
Dhe ndoshta ky është monumenti më fisnik që një krijues mund të ngrejë. Monumentet prej guri mund të drejtohen Emrat në bronz edhe mund të zbehen e humbasin Por një libër mund të shpërngulet, të ribotohet, të kopjohet, të lexohet nga një brez tjetër dhe të lindë përsëri në mendjen e një njeriu që jeton shumë kohë pas autorit.
Prandaj monumenti i Kasam Shaqirvelës nuk është i ngrirë. Ai është i gjallë sa herë që një libër i tij hapet.
Një meritë të veçantë ka edhe realizimi i projektit të madh botues, që nga shkurti deri më 6 gusht 2026, në bashkëpunim me shtëpinë botuese dhe shtypshkronjën “LUMA Graphic” në Tetovë, ku puna e inxhinierit Xhemil Selimi ka qenë vendimtare në kthimin e një mase të jashtëzakonshme dorëshkrimesh në libra fizikë. Edhe kjo përbën një maratonë më vete, sepse libri nuk lind vetëm në mendjen e autorit. Ai duhet të faqoset, të dizajnohet, të kontrollohet, të shtypet dhe të marrë formën që do ta çojë deri te lexuesi.
Kur një projekt i tillë përfshin qindra vëllime, ai bëhet vetë një ngjarje kulturore.
Por përmasat e kësaj vepre nuk duhet të mbeten vetëm në admirimin e çastit. Ato kërkojnë studim serioz. 220 libra janë tashmë një territor që duhet hartëzuar.
Duhet të dihet si ndahet kjo krijimtari sipas gjinive, cilat janë temat që e ndjekin autorin gjatë dekadave, si evoluon gjuha dhe mendimi i tij, si shfaqen në vepër kombi, historia, dashuria, shoqëria, njeriu, drejtësia, dhimbja, shpresa dhe kujtesa.
Duhet të ketë bibliografi të plotë, katalogim, punime universitare, studime kritike, tema masteri dhe doktorature.
Sepse kur krijimtaria e një autori arrin këto përmasa, ajo nuk është më vetëm pronë personale. Ajo bëhet një fenomen që duhet shqyrtuar si pjesë e kulturës së një populli.
Dhe këtu qëndron edhe vlera e ftesës që Biblioteka “VELA” u drejton studentëve, magjistrantëve, doktorantëve, profesorëve dhe studiuesve: ejani, hapini këta libra, mos u mjaftoni me numrin e tyre. Sepse numri të mahnit, por vetëm leximi mund të zbulojë universin që fshihet brenda.
Vetëm studimi mund të tregojë se çfarë përfaqëson në të vërtetë ky opus dhe çfarë vendi meriton ai në letrat dhe mendimin shqiptar.
Një krijimtari prej 220 titujsh është pa dyshim një dukuri jashtëzakonisht e rrallë në hapësirën shqiptare dhe meriton të shihet edhe në një kontekst më të gjerë europian. Jo për të shpallur me lehtësi rekorde, por për të bërë diçka më serioze: për ta krahasuar, dokumentuar dhe vendosur në përmasën që i takon.
Vetë ekzistenca e këtij opusi është mjaftueshëm e jashtëzakonshme për të kërkuar vëmendjen e institucioneve kulturore, universiteteve, bibliotekave dhe kritikës.
Por mbi çdo analizë, mbi çdo shifër dhe mbi çdo vlerësim kritik, mbetet diçka thellësisht njerëzore: respekti për një njeri që nuk e la kohën të kalonte bosh. Që çdo vit u përpoq ta mbushte me fjalë. Që mendimin nuk e mbajti vetëm për vete. Që dhimbjet, kujtimet, bindjet dhe ëndrrat e tij i ktheu në faqe dhe ua la të tjerëve.
Dhe ndoshta, kur një ditë të pyetet se çfarë la pas Kasam Shaqirvela, përgjigjja nuk do të kërkojë shumë fjalë.
La një bibliotekë.
Por jo një bibliotekë të ndërtuar vetëm me librat që kishte lexuar.
Një bibliotekë të ndërtuar me librat që kishte shkruar vetë.
220 libra. 220 pjesë të një jete. 220 dëshmi se një njeri mund ta sfidojë harresën duke krijuar.
Kjo është ajo që e bën rastin e tij kaq të veçantë. Kasam Shaqirvela nuk ka shkruar vetëm libra.
Ai ka shkruar jetën e tij në kohë.
Dhe sot ajo jetë qëndron në rafte, e prekshme, e lexueshme, e hapur ndaj brezave.
Një ditë njeriu largohet.
Por nëse pas tij mbetet një vepër, ai nuk largohet tërësisht.
Një fjali vazhdon të flasë.
Një ide vazhdon të udhëtojë.
Një libër vazhdon të presë lexuesin e tij.
Dhe kur një njeri lë pas 220 libra, atëherë ai nuk ka lënë vetëm një emër.
Ka lënë një botë.
Nderim dhe respekt për Kasam Shaqirvelën, misionarin e fjalës, shërbestarin e librit dhe krijuesin që e shndërroi jetën e vet në një monument të gjallë të mendimit, ndjenjës dhe kujtesës.
*****
Nderim dhe respekt të veçantë për këtë njeri të MADH të trojeve shqiptare, një fenomen i rrallë jo vetem shqiptar por i kalon dhe permasat europiane i cili duhet të bëjë krenar çdo shqiptar…!
_____
Kol Marku – Itali
08/08/2026