«E vërteta fillon e mohohet që në antikitet dhe kulmon në shekullin XIX: Ndërtimi i mitit helen dhe fshirja e trashëgimisë pellasge»!
___________
Shenim: 1).Ky artikull është një «Permbledhje analizuese e shkurtuar e nxjerrë nga Libri i pa botuar akoma “PELLASGËT- I”, 2025. (Autor: Kol Marku)
2). Të nderuar ndjekjes dhe të interesuar për njohjen e historisë së lashtë të popullit Shqiptar!
-Aty ku do dëgjoni etni Helene [greke] (në fakt pervetsuan fiset pellasge) gjuhë greke e lashtë greqishte Homerike,greqishte klasike duhet të mendoni se këto terma janë një shpikje e shek.19-të nga Historiografia dhe Gjuhësia zyrtare Europiane. Për më tepër lexim dhe degjim të këndshem të vidios
Ju faleminderit për vëmendjen dhe kohen e perkushtuar…!
_______________
Hyrje: Historia që sot njihet si “antikitet helen” nuk është një trashëgimi e pandryshuar, por një konstrukt ideologjik, i ndërtuar mbi fshirjen sistematike të trashëgimisë pellasge. Ajo që më vonë do të quhej “helenizëm” nuk lindi në boshllëk, por mbi themelet e një bote shumë më të lashtë – një botë pellasge, e shtrirë në të gjithë Egjeun, Ballkanin, Azinë e Vogël dhe Italinë e Jugut.
Kjo trashëgimi, që përfshinte Akejtë, Danajt, Argeianët, Teukrët, Frigët dhe Trojasit, u zhvendos në skaj të kujtesës kolektive për t’i hapur rrugë një identiteti të ri, të “pastër” dhe të centralizuar, të cilin historia moderne e përvetësoi dhe e përligji si zanafilla e qytetërimit europian.
Ky proces i zëvendësimit filloi nëpërmjet mitologjisë – si një instrument i fuqishëm për të kodifikuar ideologji – dhe më pas u formalizua përmes gjuhës Koinē, rishkrimit të miteve si ai i Danaidave dhe Luftës së Trojës, dhe përfundimisht u ngulit në ndërgjegjen akademike gjatë shekullit XIX, përmes teorive të eurocentrizmit dhe indoeuropianizmit.
Miti i Danaidave dhe Lufta e Trojës: nga përplasje pellasge në përjashtimin ideologjik
Miti i Danaidave nuk është një rrëfim i pafajshëm, por një metaforë për përjashtimin e çdo trashëgimie të përzier etnikisht. Danausi, i ardhur nga brigjet e Nilit, përfaqëson një linjë të jashtme që kërkon të ndërthuret me linjën autoktone të Argosit. Vrasja e bijve të Egjyptit nga motrat Danaida, përveç Hipermnestrës, sinjalizon fundin e kësaj përzierjeje dhe riforcimin e një identiteti që synon të jetë i “pastër” dhe autokton. Jonathan M. Hall vëren se ky mit nuk është asgjë tjetër përveçse një akt ideologjik që krijon një “memorie etnike” përjashtuese, që fshin çdo element të huaj nga kujtesa e përbashkët. [1]
Lufta e Trojës është një tjetër rast i manipulimit mitologjik.
Në fillim, siç e pasqyron Homeri, ky konflikt përfshinte Akejtë, Danajt dhe Argeianët në njërën anë, dhe Trojasit, Dardanët e Frigët në anën tjetër – të gjithë popuj me origjinë pellasge. Termi “helen” nuk ekziston në këto epika; nuk ka asnjë emërtim që të përkufizojë një etni të veçantë që të përjashtojë të tjerët. Ajo që ndodhi më vonë ishte një rikonfigurim i kësaj përplasjeje pellasge në një betejë të sajuar ndërmjet një “botë helene” dhe një “botë lindore”, duke krijuar kështu një ndarje artificiale në shërbim të ambicieve politike të kohës së Perandorive të mëvonshme. [2]
Gjuhësimi i identitetit, Koinē dhe mitologjizimi i “Helenit”
Në shekujt III-II p.e.s., me formimin e një bote të re politike pas fushatave të Aleksandrit dhe konsolidimit të Perandorisë Lindore, lindi nevoja për një gjuhë dhe një identitet të përbashkët. Kështu u përhap gjuha Koinē – një formë e standardizuar e dialektit atikas, e përzier me elementë të tjerë të rajonit. Kjo gjuhë, më shumë se një mjet komunikimi, ishte një instrument politik dhe kulturor për të formuar një identitet të centralizuar që e quante veten “helen”. [3]
Po ashtu, mitet e vjetra u rikonfiguruan: figura si Heleni, biri i Deukalionit, u paraqitën si paraardhës të gjithë popujve që flisnin këtë gjuhë të re, duke e shndërruar “helenin” në një entitet të shpikur me funksion unifikues dhe përjashtues ndaj heterogjenitetit të mëparshëm.
Shekulli XIX dhe shpikja e origjinës “të bardhë” europiane
Në kohën e formimit të shteteve kombëtare dhe zgjerimit kolonial, Europa kishte nevojë për një zanafillë që të përputhej me idenë e një superioriteti racor dhe kulturor. Kjo solli ndërtimin e teorisë indo-evropiane, me qendër në stepat e Rusisë ose në Kaukaz, duke zhvendosur çdo ndikim të mëparshëm nga Egjipti, Fenikia, Ballkani apo Troja.
Studiues si Max Müller dhe Friedrich Schlegel qenë ndër figurat kryesore në artikulimin e këtij modeli. [4] Martin Bernal, në veprën e tij monumentale Black Athena, zbulon se kjo ndarje nuk ishte e rastësishme, por një strategji e qëllimshme për të fshirë ndikimin e Lindjes dhe të Afrikës në ndërtimin e qytetërimit klasik. Ai e përshkruan këtë si një “çrrënjosje të kujdesshme të elementëve jokaukazikë” për të krijuar një “origjinë të bardhë” të kulturës klasike. [5]
Nga pellasgët autoktonë tek “barbarët e përjashtuar”
Trashëgimia pellasge, e cila dikur shtrihej në gjithë brigjet e Egjeut, në Dardani, Epir dhe Maqedoni, u ridimensionua nga autorët klasikë dhe më pas nga akademia moderne si “barbare” – një kategori që shërbente për të bërë dallimin mes qytetërimit të ri dhe së shkuarës së lashtë. Në Inventing the Barbarian, Edith Hall argumenton se ky konstrukt nuk kishte lidhje me realitetin historik, por ishte një mënyrë për të përjashtuar lashtësinë vendëse nga identiteti i ri politik dhe kulturor. [6]
Fshirja e linjës së pastër pellasge dhe heshtja akademike
Mitologjia e vonë dhe historiografia klasike nuk i përjashtuan vetëm ata pellasgë që u përzien me elementë të jashtëm – si danaidët, kadmienët apo frigasit – por shkuan edhe më tej: ata pellasgë që ruajtën linjën e tyre autoktone – ilirët, dardanët, epirotët, maqedonët – u injoruan krejtësisht në ndërtimin e identitetit europian. Kjo strategji shtrihet edhe në gjuhësinë historike. Gjuha shqipe, që ruan struktura gramatikore të trashëguara nga parailirishtja dhe pellasgjishtja, nuk u përfshi asnjëherë seriozisht në ndërtimin e teorisë indo-evropiane. Studiues si Bopp, Schleicher dhe Müller e anashkaluan shqipen sepse ajo nuk përputhej me modelin stepor dhe kaukazian të prejardhjes së qytetërimit. [7]
Provat e reja dhe rikthimi i së vërtetës
Sot, falë arkeologjisë, analizave gjenetike dhe rikthimit të studimeve mitologjike të pavarura, trashëgimia pellasge nuk mund të fshihet më. Provat gjenetike tregojnë vazhdimësi të qartë të popullsive të Ballkanit që nga Neoliti dhe Epoka e Bronzit deri te shqiptarët e sotëm. Mbetjet arkeologjike, emërtimet toponimike dhe substratet gjuhësore flasin për një vazhdimësi të pandërprerë që rrëzon mitin e “zhdukjes” së pellasgëve.
Drejt një historie pa ideologji
Historia e Europës nuk fillon me helenizmin e idealizuar, por me një qytetërim të lashtë pellasg, që u shtri në të gjithë Egjeun, në viset ilire, te Dardanët, Maqedonët dhe Teukrët e Trojës. Ata nuk ishin “të tjerët”, por ishin vetë popujt e Europës së vjetër – të cilët u sakrifikuan për të ndërtuar një narrativë të përshtatshme për epokën e kolonializmit dhe nacionalizmave. Rikthimi i së vërtetës nuk është hakmarrje, por një akt drejtësie historike. Është koha që shkenca, kultura dhe vetëdija kolektive të pranojnë dhe të nderojnë trashëgiminë e mohuar të pellasgëve, e cila jeton ende në gjuhën, kulturën dhe kujtesën e popujve të Ballkanit – veçanërisht tek shqiptarët.
__________
Burimet:
[1]. Jonathan M. Hall, Ethnic Identity in Greek Antiquity (Cambridge: Cambridge University Press, 1997), 56–65.
[2]. Homer, Iliad, përkthimi nga Robert Fagles (New York: Penguin Classics, 1998), shih termat “Achaeans”, “Danaans”, “Argives”, dhe mungesën e termit “Hellenes”.
[3]. Geoffrey Horrocks, Greek: A History of the Language and its Speakers (Oxford: Wiley-Blackwell, 2010), 68–79.
[4]. Thomas R. Trautmann, Aryans and British India (Berkeley: University of California Press, 1997), 12–24.
[5]. Martin Bernal, Black Athena: The Afroasiatic Roots of Classical Civilization, Vol. I (New Brunswick: Rutgers University Press, 1987), 30–54.
[6]. Edith Hall, Inventing the Barbarian: Greek Self-Definition through Tragedy (Oxford: Clarendon Press, 1989), 2–4.
[7]. Eric Hamp, “The Position of Albanian,” Indo-European and Indo-Europeans: Papers Presented at the Third Indo-European Conference, ed. George Cardona (Philadelphia: University of Pennsylvania Press, 1970), 97–105.
______________
Kol Marku
Itali 14.07.2025