Shumë po shkruhet mbi gjendjen aktuale të shqiptarëve në hapësirat ku jetojnë. Disa autorë emigrimin e konsiderojnë si shqetësimin më të madh, ndërsa të tjerë flasin për gjendjen ekonomike, sociale dhe politike. Në këtë kuadër, një analizë më e thellë të çon në përfundimin se kombi shqiptar po përballet me një rrezik ekzistencial.
Kjo gjendje nuk lidhet vetëm me emigrimin, megjithëse ai është një nga treguesit më të dukshëm të krizës. Ka edhe faktorë të tjerë që e kanë rënduar dhe ndërlikuar shumë situatën kombëtare.
1. Mosbashkimi i kombit në një shtet
Ky është një nga faktorët themelorë. Kur një komb është i bashkuar politikisht dhe ekonomikisht, ai ka më shumë stabilitet, siguri dhe zhvillim. Një shtet kombëtar shqiptar do të kishte potencial më të madh ekonomik, një treg më të gjerë dhe një buxhet shumë më të fuqishëm.
Punësimi do të ishte më i lehtë, të ardhurat më të larta dhe mbështetja sociale më e qëndrueshme. Bashkimi ekonomik, financiar dhe doganor do të krijonte mundësi më të mëdha zhvillimi për të gjitha trevat shqiptare.
Gjendja ekonomike dhe sociale
Ndarja e kombit e ka vështirësuar jetën e qytetarëve në vendlindje. Papunësia mbetet e lartë dhe të ardhurat janë të ulëta. Gjendja sociale në shumë zona është e rëndë.
Për pasojë, shumë qytetarë po largohen drejt vendeve perëndimore. Atje po krijojnë familje dhe një pjesë e madhe nuk po kthehen më në atdhe. Me kalimin e kohës, procesi i asimilimit po prek edhe brezat e rinj.
Edhe fusha e sigurisë mbetet problematike. As Shqipëria dhe as Kosova nuk kanë arritur të ndërtojnë plotësisht kapacitete që garantojnë sigurinë kombëtare në nivelin e nevojshëm.
Ekziston vullneti politik dhe dëshira për forcim, por ende mungojnë investimet e mjaftueshme në burime njerëzore, teknologji dhe infrastrukturë mbrojtëse.
Arsimi shqiptar përballet me shumë probleme. Sistemi në shumë raste ka mbetur prapa zhvillimeve moderne. Kuadrot arsimore janë plakur dhe mungon përgatitja bashkëkohore për mësimdhënie cilësore.
Një problem tjetër është dobësimi i standardeve në disa institucione private. Shumë shkolla apo kolegje mbajnë emra prestigjiozë, por shpesh nuk ofrojnë cilësinë që premtojnë. Si rezultat, kemi diploma që nuk përputhen me nivelin real të dijes dhe profesionalizmit.
Kultura është ndër fushat më të dëmtuara. Traditat shqiptare, veshjet popullore, këngët dhe vallet po zbehen gradualisht. Në vend të tyre po depërtojnë modele kulturore të huaja që shpesh nuk lidhen me identitetin kombëtar shqiptar.
Nga njëra anë kemi kulturën e degjeneruar të natës dhe konsumizmit ekstrem, ndërsa nga ana tjetër ndikime të forta ideologjike e fetare që ndryshojnë mënyrën tradicionale të jetesës dhe komunikimit.
Kjo po krijon një krizë identiteti, sidomos tek të rinjtë.
Asimilimi mbetet një nga rreziqet më serioze për kombin shqiptar. Në shumë treva shqiptare jashtë Shqipërisë dhe Kosovës, shqiptarët po humbin gradualisht identitetin kombëtar.
Në Mal të Zi, një pjesë po deklarohen si malazezë ose vetëm mbi baza fetare. Në Maqedoninë e Veriut vërehen ndikime të forta turqizuese dhe maqedonizuese. Në Greqi, arvanitasit sot identifikohen kryesisht si grekë, ndërsa emigrantët shqiptarë po përballen me një proces të ngadalshëm asimilimi.
Edhe në Sanxhak dhe në Luginën e Preshevës situata konsiderohet shqetësuese për shkak të shpërnguljes dhe zvogëlimit të popullsisë shqiptare.
Një problem tjetër është përçarja politike. Në shumë raste, interesat për pushtet kanë dalë mbi interesat kombëtare. Krijohen koalicione të brishta dhe shpesh mungon një platformë e përbashkët kombëtare për mbrojtjen e gjuhës, kulturës dhe historisë shqiptare.
Raportet mes Tiranës dhe Prishtinës shpesh kanë qenë të ftohta dhe pa koordinimin e nevojshëm strategjik. Në vend të bashkëpunimit të thellë kombëtar, shpesh krijohet përshtypja sikur kemi dy politika të shkëputura nga njëra-tjetra.
Nevoja për unitet kombëtar
Gjendja e sotme kërkon më shumë unitet politik, ekonomik dhe kulturor mes shqiptarëve. Bashkëpunimi duhet të thellohet në ekonomi, arsim, kulturë, turizëm dhe tregti.
Po ashtu, nevojitet koordinim më i madh në politikën e jashtme dhe në fushën e sigurisë kombëtare. Shqiptarët kanë nevojë për një vizion të përbashkët zhvillimi dhe për forcimin e identitetit kombëtar në të gjitha trevat.
Edhe sporti shpesh shihet si simbol i përçarjes. Shumë njerëz mendojnë se shqiptarët do të kishin më shumë sukses me një përfaqësim më të bashkuar në arenën ndërkombëtare.
Kombi shqiptar po përballet me sfida të mëdha: emigrimin, asimilimin, dobësinë ekonomike, krizën e arsimit dhe përçarjen politike. Këto probleme, të marra së bashku, krijojnë ndjesinë e një rreziku ekzistencial për të ardhmen kombëtare.
Megjithatë, kjo situatë nuk është e pashpresë. Shqiptarët kanë potencial njerëzor, kulturor dhe ekonomik për të ndryshuar drejtimin e zhvillimit. Kjo kërkon më shumë unitet, strategji afatgjatë dhe investim në arsim, kulturë dhe zhvillim kombëtar.
Vetëm përmes bashkëpunimit dhe forcimit të identitetit kombëtar mund të ruhet dhe të zhvillohet kombi shqiptar në të ardhmen.
