Në seancën dëgjimore të mbajtur më 2 dhjetor 2025 nga nënkomiteti për Evropën i House Foreign Affairs Committee, kryetari republikan i këtij nënkomiteti, Keith Self, e quajti Ballkanin Perëndimor, përveç konfliktit në Ukrainë, “rajoni më i paqëndrueshëm në Evropë”.
1. Problemet që u ngritën në seancë
Ai identifikoi marrëdhëniet e pazgjidhura midis Serbisë dhe Kosovës si një nga shtyllat kryesore të paqëndrueshmërisë rajonale, duke argumentuar se kjo gjendje ofron “linjë strategjike” që Rusia mund ta përdorë për të minuar përpjekjet e European Union (BE) dhe NATO për të fuqizuar vendet e Ballkanit.
Sipas tij, nëse krizat politike dhe destabilizimet vazhdojnë , përfshirë tensionet në Bosnjë-Hercegovinë dhe manipulimet e brendshme, ekziston rreziku që vendet anëtare të NATO-s në rajon, si Shqipëria, Maqedonia e Veriut dhe Mali i Zi, të gjenden në kryq të shënjestrës. Kjo, sipas Self, do të mund të çonte në aktivizimin e nenit 5 të Aleancës.
Veç kësaj, dëgjesa përmendi influenca të tjera të jashtme: aktivitete të maskuara përmes propagandës, ndikim ekonomik dhe energjetik – përfshirë investime të huaja, që mund të përdoren si instrumente destabilizimi në rajon.
2. Sfidat strukturore në Ballkan.
Problemet që përmenden shpesh, por që sipas fjalimeve të Self ende nuk janë adresuar si duhet, përfshijnë:
Mos-përparim në dialogun Beograd–Prishtinë dhe mungesë njohjeje të ndërsjellë mes Serbisë dhe Kosovës.
Dobësi institucionale, varësi energjetike, ndikime ekonomike dhe presione të jashtme që rëndojnë perspektivën e stabilitetit afatgjatë për vendet e Ballkanit.
Situata në vende si Bosnja e Hercegovina, ku tensionet etno-konfesionale dhe struktura politike post-Dayton mbeten të brishta -demonstrojnë se pavarësisht dekadave nga përfundimi i konfliktit, fragiliteti i paqes është ende evident.
Në të njëjtën kohë, përpjekjet për integrim evropian dhe reforma — si kërkesë për anëtarësim eventual në BE/NATO, mbeten të përmendura si mundësi për stabilizim afatgjatë.
3. Roli i SHBA-së dhe nevoja për angazhim më të fortë
Dëgjuesa në Washington dërgoi një mesazh të qartë:
SHBA — përmes Kongresit dhe qeverisë federale — duhet të rikthejë vëmendjen ndaj Ballkanit si prioritet strategjik.
Sipas dëshmitarëve në seancë – përfshirë studiues nga think-tank-e perëndimore – stabiliteti i Ballkanit është i kushtëzuar nga zgjedhje strategjike: vendet e rajonit duhet të zgjidhen për rrugën euro-atlantike, larg orbitave të influencës së aktorëve si Rusia apo Kina.
Konkretisht, si rrugë daljeje përmenden:
Forcimi i bashkëpunimit politik dhe ushtarak mes aleatëve rajonalë.
Investime ndërkombëtare për zhvillim ekonomik, reforma institucionale dhe pavarësi energjetike.
Përsëritje të angazhimit diplomatik të SHBA/BE për të ruajtur integritetin territorial dhe parandalimin e ndryshimeve kufitare nën presione etnike.
4. Përfundim: Deklaratat e fundit në Kongresin amerikan — dhe analizat që i shoqërojnë — sinjalizojnë një rikthim të mundshëm të Ballkanit Perëndimor në skenën globale të politikës së sigurisë. Pa një ripërkushtim real dhe të koordinuar nga aktorët ndërkombëtarë dhe rajonalë, rreziku i destabilizimit mbetet i lartë.
Në këtë kontekst, çështjet e pazgjidhura mes Serbisë dhe Kosovës, dobësitë institucionale, varësia energjetike dhe presionet e jashtme përbëjnë “kercenime” të mundshme për paqen dhe sigurinë.
Megjithatë, rruga drejt stabilitetit – përmes integrimit evropian, reformave dhe angazhimit ndërkombëtar – nuk është e pamundur. Ajo kërkon vullnet politik, durim dhe partneritet të vërtetë.
_______
Referenca/Biblografia
1. House Foreign Affairs Europe Subcommittee, Flashpoint: A Path Toward Stability in the Western Balkans, 2 dhjetor 2025.
2. “Kosova të hyjë në NATO, Serbia të largohet nga orbita ruse”, Koha net, 3 dhjetor 2025.
3. Max Primorac, Testimony Before Committee on Foreign Affairs / Subcommittee on Europe, 2 dhjetor 2025.
4. “U.S. diplomacy in the Western Balkans”, GIS Reports, 4 shtator 2025.
5. “A New Vision for the Transatlantic Alliance: The Future of European Security…” – raport i Center for European Policy Analysis (CEPA), 30 nëntor 2023.
6. “Security in the Western Balkans: Assessing External Influence and Internal Fragilities”, Commons Library – Parlamenti Britanik, 2024.
7. Raporti i NATO Parliamentary Assembly “2025 -Western Balkans: 30 Years Since Signing of the Dayton Accords”, 11 tetor 2025.
8. Politika e SHBA për Ballkanin Perëndimor,nisma për integrimin e Kosovës dhe Serbisë në strukturat ndërkombëtare, 2023.
______
Kol Marku – Itali
Nënkolonel (R)
05/12/2025