Një qëndrim kritik ndaj ironisë së kryeministrit Edi Rama për flamurin, qeleshen, çiftelinë dhe shqiponjën.
Shenim: komentet pa etikë fshihen menjëherë !
______
Më 12 qershor 2026, gjatë aktivitetit të organizuar për 35-vjetorin e Partisë Socialiste, kryeministri Edi Rama, duke mbrojtur projektin turistik të Zvërnecit dhe duke iu përgjigjur kundërshtarëve të tij, përdori këtë ironi:
“Do shesin flamuj? Do shesin qeleshe? Do shesin çifteli? Çfarë do shesin këta? Apo do shesin shqiponja?”[1]
Deklarata u transmetua nga Top Channel, Shqiptarja.com, Koha Jonë, Agjencia Telegrafike Shqiptare dhe media të tjera. Ajo nuk ishte një fjali e shkëputur nga një bisedë private, por pjesë e një fjalimi publik të kryeministrit, përpara mbështetësve të forcës politike që drejton.
Konteksti ishte kundërvënia ndërmjet investimeve të mëdha turistike, nga njëra anë, dhe protestuesve që shprehnin shqetësime për Zvërnecin, nga ana tjetër.[2]
Kryeministri ka të drejtë të mbrojë një projekt ekonomik, të shpjegojë përfitimet e tij dhe të kundërshtojë çdo pretendim që e konsideron të pasaktë.
Por ai nuk ka të drejtë morale ta paraqesë identitetin kulturor shqiptar si një grumbull sendesh folklorike pa vlerë, të përshtatshme vetëm për t’u shitur nëpër tezga.
Problemi nuk qëndron vetëm te toni ironik. Problemi qëndron te mendësia politike që fshihet pas tij: ideja se zhvillimi përfaqësohet nga resortet, kapitali dhe turizmi luksoz, ndërsa flamuri, qeleshja, çiftelia dhe shqiponja përfaqësojnë prapambetjen, varfërinë dhe një patriotizëm pa përmbajtje.
Kjo është një kundërvënie e gabuar, e padrejtë dhe kulturorisht përçmuese.
Një kryeministër nuk është thjesht polemist partie
Në një debat partiak, ironia përdoret për të zvogëluar kundërshtarin dhe për të mobilizuar mbështetësit.
Por kryeministri nuk është vetëm kryetar i një partie. Ai është drejtuesi i qeverisë së Republikës së Shqipërisë dhe përfaqëson institucionalisht edhe qytetarët që nuk e votojnë, që protestojnë ose që kundërshtojnë projektet e qeverisë.
Fjala e tij ka një peshë që nuk e ka komenti i një militanti në rrjetet sociale. Kur ai përmend me përbuzje flamurin dhe shqiponjën, nuk prek vetëm kundërshtarët e tij politikë. Ai prek simbole që Kushtetuta i vendos në themelet përfaqësuese të shtetit.
Neni 14 i Kushtetutës përcakton se flamuri kombëtar është i kuq me shqiponjën e zezë dykrenare në mes. I njëjti nen përcakton stemën e Republikës, përkrenaren e Skënderbeut, himnin kombëtar dhe 28 Nëntorin si Ditën e Flamurit.[3]
Flamuri dhe shqiponja nuk janë pronë e qeverisë, e opozitës apo e ndonjë partie. Ato u përkasin të gjithë shqiptarëve.
Kryeministri mund të kritikonte përdorimin politik të simboleve. Mund të thoshte se patriotizmi nuk duhet të kufizohet te flamujt dhe parullat.
Por ai zgjodhi një formulim që i paraqiti vetë simbolet si sende qesharake dhe ekonomikisht të pavlefshme.
Ky dallim është thelbësor.
Të kritikosh abuzimin me flamurin është e ligjshme.
Ta përdorësh flamurin si figurë për të përqeshur kundërshtarin është diçka tjetër.
Flamuri nuk është një copë pëlhure
Po, një flamur fizik mund të prodhohet dhe të shitet. Mund të blihet për festat kombëtare, për veprimtari sportive, për shkolla, institucione, shtëpi dhe manifestime. Por kuptimi i tij nuk është mall.
Flamuri përfaqëson shtetin, sovranitetin, kujtesën historike dhe bashkësinë politike të shqiptarëve.
Ai ngrihet mbi institucionet shtetërore, mbahet nga Forcat e Armatosura, vendoset mbi arkivolet e dëshmorëve dhe shoqëron përfaqësuesit shqiptarë në veprimtaritë ndërkombëtare.
Studiuesit e nacionalizmit kanë shpjeguar se kombet nuk jetojnë vetëm përmes administratës dhe ekonomisë. Ato krijojnë dhe ruajnë një ndjenjë bashkësie përmes gjuhës, kujtesës, ceremonive dhe simboleve të përbashkëta.[4]
Flamuri është një prej mjeteve më të fuqishme përmes të cilave qytetari e lidh veten me bashkësinë kombëtare.
Prandaj pyetja ironike “do të shesin flamuj?” e zvogëlon flamurin nga simbol i sovranitetit në një produkt ambulant.
Kryeministri mund të ketë synuar të godasë patriotizmin deklarativ të protestuesve, por efekti i fjalëve të tij ishte përçmimi i një simboli kushtetues.
Ironia bëhet edhe më e papërshtatshme kur kujtojmë se vetë pushteti politik përdor rregullisht flamurin dhe shqiponjën si sfond të ceremonive, kongreseve, fjalimeve dhe fushatave.
Nuk mund ta përdorësh shqiponjën për të madhështuar skenën e pushtetit dhe, njëkohësisht, ta paraqesësh si send qesharak kur ajo mbahet nga kundërshtarët.
Ky është instrumentalizim i simbolit: ai respektohet kur i shërben propagandës së pushtetit dhe përqeshet kur përdoret nga qytetari protestues.
Shqiponja dykrenare nuk është një suvenir pa histori
Shqiponja dykrenare është në qendër të flamurit dhe të stemës së Republikës së Shqipërisë.
Në stemën shtetërore ajo shoqërohet nga përkrenarja e Skënderbeut, duke lidhur simbolikën e shtetit bashkëkohor me kujtesën historike shqiptare.[5]
Për shqiptarët, shqiponja është bërë shenjë e qëndresës, lirisë dhe bashkimit kombëtar. Ajo gjendet në flamujt e Rilindjes, në ceremonitë e Pavarësisë, në varret e dëshmorëve, në monumentet publike dhe në shtëpitë e diasporës.
Ajo nuk i përket vetëm Republikës së Shqipërisë si aparat shtetëror. Për shqiptarët jashtë kufijve administrativë të Shqipërisë, shqiponja është një shenjë e gjuhës, origjinës dhe kujtesës së përbashkët.
Prandaj fjalia “apo do të shesin shqiponja?” tingëllon më rëndë sesa mund të ketë synuar folësi.
Shqiponja nuk është pronë e Edi Ramës. Nuk është as pronë e protestuesve. Është simbol i përbashkët dhe duhet të qëndrojë mbi konfliktet partiake.
Qeleshja nuk është shenjë prapambetjeje
Qeleshja, e njohur në shumë treva edhe si plis, nuk është simbol zyrtar kushtetues, por është një nga elementet më të dallueshme të veshjes tradicionale shqiptare.
Ajo punohet me lesh të ngjeshur dhe paraqitet në forma të ndryshme sipas krahinave.
Etnologia Andromaqi Gjergji, në studimet e saj mbi veshjet shqiptare, e trajton kostumin tradicional jo si një dekor të ngrirë muzeal, por si dëshmi të zhvillimit historik, shoqëror dhe krahinor të shqiptarëve.[6]
Megjithatë, roli i qeleshes në kulturën shqiptare të periudhës së vonë osmane, të Rilindjes Kombëtare, të lëvizjeve për pavarësi dhe të folklorit bashkëkohor është i dokumentuar qartë.
Ajo shfaqet në fotografitë e figurave historike, në kostumet popullore dhe në ceremonitë e diasporës.
Kur qeleshja përmendet nga një kryeministër si simbol i një ekonomie të varfër dhe pa të ardhme, nënteksti është klasor dhe kulturor: qytetari me qeleshe paraqitet si njeri i së shkuarës, ndërsa investitori i madh si zotëruesi i së ardhmes.
Por moderniteti nuk kërkon zhdukjen e traditës.
Italia nuk është më pak moderne sepse ruan kostumet, artizanatin, muzikën dhe kuzhinën e krahinave të saj.
Japonia nuk është më pak teknologjike sepse ruan ceremonitë dhe zejet tradicionale.
Një vend modern nuk turpërohet nga trashëgimia e tij; ai e studion, e mbron dhe e kthen në vlerë kulturore e ekonomike.
Çiftelia është arkiv i kujtesës popullore
Ajo ka shoqëruar këngët epike, baladat, këngët e trimërisë, dasmat dhe veprimtaritë shoqërore.[7]
Në shoqëritë ku shkrimi nuk ishte i përhapur në të gjithë popullsinë, kënga ishte një formë e ruajtjes së kujtesës.
Përmes rapsodëve transmetoheshin emrat e njerëzve, ngjarjet, konfliktet, besa, mikpritja, qëndresa, dashuria dhe mërgimi.
Çiftelia nuk është vetëm dru dhe tela. Ajo është mjeti përmes të cilit është përcjellë një pjesë e historisë së përjetuar dhe e kujtesës gojore shqiptare.
UNESCO e përkufizon trashëgiminë kulturore jomateriale si tërësinë e praktikave, njohurive dhe shprehjeve që bashkësitë i njohin si pjesë të identitetit të tyre. Në këtë fushë përfshihen shprehimisht muzika tradicionale dhe mjeshtëritë artizanale.[8]
Shqipëria ka tashmë elemente të regjistruara në listat e UNESCO-s, si iso-polifonia dhe mjeshtëria e xhubletës, çka tregon se veshja dhe muzika tradicionale nuk janë pengesa të modernizimit, por pasuri që kërkojnë mbrojtje.[9]
Ta paraqesësh çiftelinë si të kundërtën e zhvillimit është një gabim konceptual.
Një shoqëri mund të prodhojë teknologji, të ndërtojë hotele dhe njëkohësisht ruajë muzikën e saj tradicionale.
Zhvillimi që shkatërron kujtesën nuk është përparim i plotë. Është modernizim pa rrënjë.
Kundërvënia e rreme: ose resorti, ose qeleshja
Thelbi i retorikës së Ramës ishte krijimi i dy Shqipërive të kundërta.
Në njërën anë vendosi Shqipërinë e investimeve, resorteve, turistëve të pasur dhe kapitalit ndërkombëtar. Në anën tjetër vendosi Shqipërinë e flamujve, qelesheve, çiftelive dhe shqiponjave.
Sipas kësaj skeme, kush mbështet projektin është modern, realist dhe europian.
Kush kërkon transparencë ose mbron territorin është folklorik, i prapambetur dhe i paaftë të prodhojë mirëqenie.
Por kjo është një dilemë e rreme.
Shqipëria nuk është e detyruar të zgjedhë ndërmjet zhvillimit dhe identitetit. Mund të ketë investime dhe njëkohësisht të kërkojë transparencë.
Mund të zhvillojë turizmin dhe njëkohësisht të mbrojë mjedisin, pronën publike, trashëgiminë dhe interesin e komuniteteve vendore.
Pyetjet janë:
Kush e zotëron tokën? Cilat janë kushtet e marrëveshjes? Cilat janë detyrimet e investitorit? Sa fiton shteti? Sa vende pune të qëndrueshme krijohen? Çfarë ndodh me mjedisin? Çfarë aksesi do të ketë publiku?
A janë konsultuar komunitetet? Kush mban përgjegjësi nëse premtimet nuk realizohen?
Ironia nuk u përgjigjet këtyre pyetjeve.
Ajo vetëm e zhvendos debatin nga përmbajtja e projektit te tallja me kundërshtarin.
Patriotizmi nuk është armik i ekonomisë
Është e vërtetë se patriotizmi nuk mund të reduktohet në mbajtjen e flamurit, veshjen e qeleshes ose këndimin me çifteli.
Një politikan që vjedh interesin publik nuk bëhet patriot duke tundur flamurin.
Një qytetar që dëmton vendin nuk pastrohet vetëm sepse përdor fjalë kombëtare.
Por nga kjo nuk rrjedh se simbolet janë të pavlera.
Patriotizmi serioz përfshin respektimin e ligjit, mbrojtjen e territorit, kujdesin për gjuhën dhe kulturën, përgjegjësinë ndaj pasurisë publike dhe detyrimin për t’ua lënë brezave të ardhshëm një vend më të mirë.
Ekonomia është pjesë e interesit kombëtar, por nuk është e gjithë përmbajtja e tij.
Një shtet nuk është thjesht një hapësirë për investime. Është një bashkësi qytetarësh, një rend kushtetues, një territor, një gjuhë, një kujtesë dhe një trashëgimi.
Anthony D. Smith e përfshin territorin historik, kujtesën, kulturën publike, ekonominë dhe të drejtat e përbashkëta ndër elementet që formojnë identitetin kombëtar.[10]
Pra, ekonomia dhe kultura nuk janë kundërshtare. Ato janë pjesë të së njëjtës bashkësi politike.
Një gjuhë përçmuese ndaj qytetarit
Deklarata e Ramës nuk është problem vetëm për shkak të objekteve që përmendi. Ajo është pjesë e një mënyre komunikimi në të cilën protestuesi nuk trajtohet si qytetar që mund të ketë një shqetësim të ligjshëm, por si njeri qesharak, i manipuluar ose i prapambetur.
Demokracia nuk kërkon që kryeministri të pajtohet me protestuesit. Por kërkon që ai t’i përgjigjet argumentit me argument dhe faktit me fakt.
Kur pushteti e përshkruan veten si të vetmin përfaqësues të zhvillimit, ndërsa kritikët si armiq të përparimit, debati publik varfërohet.
Krijohet përshtypja se ekzistojnë vetëm dy kategori: ata që ecin pas udhëheqësit dhe ata që pengojnë Shqipërinë.
Në një demokraci, kundërshtimi nuk është tradhti dhe kërkesa për transparencë nuk është frikë nga zhvillimi.
PERFINDIMI I ARTIKULLIT
Shqipërinë nuk e varfëron flamuri. Nuk e varfëron qeleshja. Nuk e varfëron çiftelia dhe as shqiponja.
E varfërojnë mungesa e institucioneve të forta,keqadministrimi, marrëveshjet jotransparente, përqendrimi i pushtetit dhe përjashtimi i qytetarit nga vendimmarrja.
Kryeministri mund të jetë kundër nacionalizmit folklorik dhe mund të kërkojë që patriotizmi të shoqërohet me punë e zhvillim.
Por nuk mund të pretendojë se po mbron Shqipërinë duke përçmuar shenjat përmes të cilave shqiptarët e njohin dhe e përfaqësojnë veten.
Një Shqipëri moderne nuk ndërtohet duke hedhur qeleshën,çiftelinë,simbolin e shqiponjës në koshin e historisë.
Ajo ndërtohet duke ruajtur mjeshtërinë që e prodhon.
Nuk ndërtohet duke heshtur çiftelinë. Ndërtohet duke i dhënë brezit të ri mundësinë ta dëgjojë, ta studiojë dhe ta përtërijë.
Nuk ndërtohet duke përdorur flamurin vetëm si dekor të podiumit.
Ndërtohet duke respektuar Kushtetutën dhe interesin publik që flamuri përfaqëson.
Po, shqiptarët mund të shesin flamuj, qeleshe, çifteli dhe punime me shqiponjën si produkte të kulturës së tyre.
Por nuk duhet të perçmojmë kuptimin simbolik të flamurit, kujtesën që mbart qeleshja, këngën që ruan çiftelia dhe sovranitetin që simbolizon shqiponja.
Shqipëria ka nevojë për investime, por jo për një zhvillim që fillon duke përqeshur identitetin dhe përfundon duke heshtur qytetarin.
SHENIME/BIBLOGRAFI/SITOGRAFI:
1. Top Channel, “‘Ç’do bëjnë këta patriotët, do shesin qeleshe, si arrihet mirëqenia,’” Top News, video, 12 qershor 2026; “35-vjetori i Partisë Socialiste, fjala e plotë e Ramës,” Shqiptarja.com, 12 qershor 2026.
2. “VIDEO/ Brenda festës së PS-së, Rama për Zvërnecin: Janë prodhuar foto dhe video për të ushqyer zemërimin,” Koha Jonë, 12 qershor 2026. Media e vendos deklaratën në kontekstin e mbrojtjes së projektit të Zvërnecit dhe kundërshtimit të protestave.
3. Republika e Shqipërisë, Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë, neni 14, Qendra e Botimeve Zyrtare. Neni përcakton flamurin, stemën, himnin dhe 28 Nëntorin si festë kombëtare.
4. Benedict Anderson, Imagined Communities: Reflections on the Origin and Spread of Nationalism, rev. ed. (London: Verso, 2006). Anderson analizon mënyrën se si kombet krijojnë ndjenjën e bashkësisë përmes gjuhës, komunikimit dhe përfytyrimeve të përbashkëta.
5. Presidenca e Republikës së Shqipërisë, “Simbolet,” ku paraqiten flamuri, stema dhe himni si simbole zyrtare të Republikës.
6. Andromaqi Gjergji, Albanian Costumes Through the Centuries: Origin, Types, Evolution (Tiranë: Mësonjëtorja; Academy of Sciences of Albania, Institute of Folk Culture, 2004). Vepra përmban 311 faqe, bibliografi dhe studimin tipologjik e historik të veshjeve shqiptare.
7. “Albanian Instruments,” Newham Heritage Month. Burimi e përshkruan çiftelinë si vegël me dy tela, të përdorur në Shqipërinë veriore e të mesme, Kosovë dhe treva të tjera, si dhe për shoqërimin e epikës e baladave shqiptare.
8. UNESCO, “Intangible Cultural Heritage.” Konventa e vitit 2003 përfshin ndër fushat e trashëgimisë jomateriale artet interpretuese, muzikën tradicionale dhe mjeshtëritë artizanale.
9. UNESCO, “Xhubleta, Skills, Craftsmanship and Forms of Usage,” regjistruar në vitin 2022 në Listën e Trashëgimisë Kulturore Jomateriale që kërkon mbrojtje urgjente; UNESCO, “Albanian Folk Iso-Polyphony.”
ich.unesco.org
10. Anthony D. Smith, National Identity (Reno: University of Nevada Press, 1991), 14. Smith e lidh kombin me territorin historik, kujtesën e përbashkët, kulturën publike, ekonominë dhe të drejtat e detyrimet e përbashkëta.
Internet Archive
Linqet e videove dhe transmetimeve
Top News në YouTube – “Ç’do bëjnë këta patriotët, do shesin qeleshe…”
Top Channel – videoja e deklaratës, 12 qershor 2026
Koha Jonë – videoja dhe pjesa e transkriptuar e fjalimit
Shqiptarja.com – fjala e plotë dhe citati i verifikuar
Video e publikuar në faqen zyrtare të Edi Ramës në Facebook
___
Kol Marku – Itali
19/07/2026