“Një analizë diplomatike, gjenealogjike dhe historike mbi origjinën e Princ Vidit dhe përzgjedhjen e tij nga Fuqitë e Mëdha.”

____

Shenim: © Kol Marku, 2026. Të gjitha të drejtat e autorit janë të rezervuara. Çdo riprodhim ose përdorim pa autorizim është i ndaluar. Mund ta komentoni dhe shperndani vetem duke ruajtur të drejten e citimit të Autorit.

____

Historia e shtetit shqiptar nuk mund të kuptohet pa analizuar periudhën vendimtare të viteve 1912-1914, kur Shqipëria kaloi nga një ide politike e mbrojtur nga rilindësit në një subjekt të njohur të së drejtës ndërkombëtare. Në këtë proces, zgjedhja e një princi europian për të drejtuar vendin ishte pjesë e projektit diplomatik të Fuqive të Mëdha për organizimin e shtetit të ri shqiptar.

Figura e Princ Wilhelm Friedrich Heinrich zu Wied, i njohur në histori si Princ Vidi, mbetet një nga personalitetet më të debatuara të kësaj periudhe. Për shumë shqiptarë ai përfaqëson përpjekjen e parë për ndërtimin institucional të shtetit modern; për historianët europianë ai ishte produkt i diplomacisë së kohës dhe i ekuilibrave të ndërlikuar ndërkombëtarë.

Qëllimi i këtij studimi është të analizojë prejardhjen gjenealogjike të Princ Vidit, arsyet diplomatike të përzgjedhjes së tij, si dhe lidhjet e tërthorta familjare me dinastinë Gjika, duke u mbështetur në dokumente diplomatike, burime gjenealogjike dhe literaturë historike të verifikuar.

1). Shqipëria në qendër të diplomacisë europiane

Pas shpalljes së pavarësisë më 28 nëntor 1912, Shqipëria u bë pjesë e një procesi të gjerë negociatash ndërkombëtare. Konferenca e Ambasadorëve në Londër (1912-1913) u përpoq të zgjidhte njëherazi disa probleme: kufijtë e shtetit të ri, statusin e tij juridik dhe formën e qeverisjes.

Për Austro-Hungarinë dhe Italinë, ekzistenca e Shqipërisë ishte një nevojë strategjike për të bllokuar daljen e Serbisë në Adriatik. Rusia, aleate tradicionale e Serbisë, mbështeste zgjerimin serb, ndërsa Franca ndiqte përgjithësisht linjën ruse. Britania përpiqej të ruante ekuilibrin europian dhe të shmangte një konflikt më të gjerë.

Në këto rrethana, Shqipëria nuk ishte thjesht një çështje kombëtare shqiptare, por një element i rëndësishëm i sistemit diplomatik europian.

2). Kërkimi për një princ europian

Vendimi për t’i dhënë Shqipërisë një princ të huaj nuk ishte i pazakontë për kohën. Shekulli XIX dhe fillimi i shekullit XX njohin raste të ngjashme në Greqi, Rumani dhe Bullgari.

Dokumentet diplomatike tregojnë se Fuqitë e Mëdha vendosën disa kushte për kandidatin:

• të mos ishte pjesë e ndonjë dinastie ballkanike;

• të mos kishte pretendime territoriale në rajon;

• të mos identifikohej me interesat e një fuqie të vetme;

• të gëzonte prestigj aristokratik europian;

• të ishte politikisht neutral.

Pas shqyrtimit të disa kandidaturave, zgjedhja ra mbi Wilhelm zu Wied. Sipas dokumenteve britanike dhe austro-hungareze, ai konsiderohej një kandidat kompromisi, i pranueshëm për shumicën e palëve.

Prandaj, zgjedhja e tij nuk lidhej me ndonjë marrëdhënie të veçantë me Shqipërinë, por me faktin se ai kundërshtohej më pak se kandidatët e tjerë.

3). Origjina gjenealogjike gjermane e Princ Vidit

Wilhelm Friedrich Heinrich zu Wied lindi më 26 mars 1876 në Neuwied të Gjermanisë. Ai i përkiste Shtëpisë princërore të Wied-it, një familje aristokratike gjermane e dokumentuar që nga Mesjeta.

Babai i tij ishte Princi Wilhelm Adolph zu Wied (1845-1907), ndërsa nëna e tij ishte Princesha Marie e Holandës (1841-1910), vajza e Princit Frederik të Holandës dhe mbesa e Mbretit Willem I të Holandës.

Përmes këtyre linjave, pema gjenealogjike e Vidit lidhej me:

• Shtëpinë e Wied-it;

• Shtëpinë Orange-Nassau;

• Hohenzollernët e Prusisë;

• Hanoverët;

• Württembergët;

• Mecklenburgët.

Burimet gjenealogjike nuk japin asnjë dëshmi për ndonjë lidhje me ndonje origjinë qoftë dhe te largët shqiptare, arbërore, ilire apo ballkanike të familjes Wied. Prandaj, nga pikëpamja historike dhe gjenealogjike, origjina e Princ Vidit është qartësisht gjermane.

4). Princesha Sofia / (Sophia) dhe lidhjet me dinastinë Gjika (Ghica)

Një aspekt më pak i njohur i historisë së familjes princërore shqiptare lidhet me bashkëshorten e Vidit, Princeshën Sophie Helene Cecilie von Schönburg-Waldenburg. Ajo ishte bija e Victor, Princ i Schönburg-Waldenburgut, dhe e Lucia zu Sayn-Wittgenstein-Berleburg. Burimet gjenealogjike tregojnë se në trungun familjar të Sophie-s gjendeshin lidhje me aristokracinë fanariote të Europës Lindore, përfshirë degë të familjes princërore Ghica (Gjika)

Kjo pikë kërkon një saktësim të rëndësishëm, pasi në literaturën popullore dhe në disa interpretime të pasakta hasen keqkuptime që e lidhin gabimisht Princ Vidin me gjenealogjinë e familjes Gjika (Ghica).

Në të vërtetë, nuk ekziston asnjë dëshmi historike apo gjenealogjike që vetë Princ Wilhelm zu Wied të ketë qenë pasardhës i familjes Gjika (Ghica). Lidhja me këtë dinasti nuk kalon përmes linjës së tij atërore apo amtare dhe, për rrjedhojë, nuk bën pjesë në prejardhjen biologjike të vetë Princ Vidit.

Megjithatë, në trungun familjar të bashkëshortes së tij, Princeshës Sophie von Schönburg-Waldenburg, gjenden paraardhës të lidhur me familjen princërore Gjika (Ghica). Kjo lidhje gjenealogjike i përket linjës familjare të Sofisë dhe jo asaj të Wilhelm zu Wied. Si pasojë, trashëgimia gjenealogjike e familjes Gjika kaloi te fëmijët e çiftit princëror përmes nënës së tyre, Sofisë, dhe jo përmes vetë Princ Vidit.

Prandaj, nga pikëpamja historike dhe shkencore, është e saktë të thuhet se lidhja me familjen Gjika ekziston në pasardhësit e Vidit dhe Sofisë, por jo në prejardhjen e drejtpërdrejtë të vetë Wilhelm zu Wied. Për rrjedhojë, Wilhelm zu Wied nuk trashëgonte prejardhje nga familja Gjika (Ghica).

Ndërkaq, Sophie von Schönburg-Waldenburg kishte në trungun e saj familjar paraardhës të lidhur me familjen princërore Ghica. Si pasojë, kjo linjë gjenealogjike u transmetua te fëmijët e çiftit princëror përmes nënës së tyre dhe jo përmes vetë Princ Vidit.

Prandaj, nga pikëpamja shkencore, është më e saktë të thuhet se lidhja me familjen Ghica ekzistonte në familjen e bashkëshortes së Princ Vidit dhe në pasardhësit e tyre, por jo në prejardhjen biologjike të vetë Wilhelm zu Wied.

Princi Wilhelm zu Wied dhe bashkëshortja e tij Sophie von Schönburg-Waldenburg patën dy fëmijë: vajzën Marie Eleonore zu Wied, e lindur më 19 shkurt 1909, dhe djalin Carol Victor zu Wied, i lindur më 27 maj 1913. Marie Eleonore shërbeu si infermiere gjatë Luftës së Dytë Botërore dhe vdiq në vitin 1956, ndërsa Carol Victor, pas vdekjes së të atit në vitin 1945, u bë kreu i Shtëpisë princërore të Wied-it dhe në disa qarqe monarkiste konsiderohej trashëgimtari simbolik i pretendimit mbi fronin shqiptar.

Nga pikëpamja gjenealogjike, të dy fëmijët trashëgonin nga babai linjën e Shtëpisë së Wied-it, e lidhur me dinastitë Orange-Nassau, Hohenzollern dhe me aristokracinë gjermano-holandeze. Nga nëna e tyre, Sofia von Schönburg-Waldenburg, ata trashëgonin linjën e familjeve Schönburg-Waldenburg dhe Sayn-Wittgenstein-Berleburg, si dhe degë të aristokracisë së Europës Lindore që lidhen me familjen princërore Ghica (Gjika).

Kjo është një pikë e rëndësishme për t’u kuptuar saktë. Nuk ekziston asnjë dëshmi që vetë Princ Vidi të ketë qenë pasardhës i familjes Ghica. Lidhja me këtë dinasti nuk kalon përmes babait ose nënës së tij, por përmes bashkëshortes së tij, Sofisë. Për rrjedhojë, nëse flitet për një trashëgimi gjenealogjike të familjes Ghica brenda familjes princërore shqiptare të vitit 1914, ajo lidhet me fëmijët e Vidit dhe Sofisë, të cilët e trashëgonin atë përmes nënës së tyre dhe jo përmes vetë Wilhelm zu Wied.

Kjo është arsyeja pse, nga këndvështrimi historik dhe gjenealogjik, çdo lidhje e familjes princërore shqiptare me dinastinë Gjika duhet kërkuar te pasardhësit e çiftit princëror dhe jo te origjina biologjike e Princ Vidit.

5). Dinastia Gjika (Ghica) dhe prejardhja e saj

Familja Gjika është një nga dinastitë më të rëndësishme të Moldavisë dhe Vllahisë gjatë shekujve XVII-XIX.

Historianët rumunë Matei Cazacu, Constantin C. Giurescu dhe Neagu Djuvara kanë argumentuar se paraardhësit e saj kishin ardhur nga Epiri dhe nga hapësira arbërore e Ballkanit Perëndimor.Nga kjo familje dolën një numër princash dhe burrash shteti, ndër të cilët:

• Grigore I Ghica;

• Grigore II Ghica;

• Matei Ghica;

• Scarlat Ghica;

• Alexandru II Ghica;

• Grigore Alexandru Ghica;

• Ion Ghica.

Ndër figurat më të shquara të familjes Gjika spikat Eleni Gjika (Dora d’Istria), shkrimtare, publiciste dhe veprimtare e njohur europiane, e cila përmes veprave dhe kontakteve të saj me elitat politike e kulturore të Perëndimit kontribuoi ndjeshëm në njohjen e çështjes shqiptare në kancelaritë dhe opinionin publik europian gjatë gjysmës së dytë të shekullit XIX. Ajo mbetet një nga mbështetëset më të rëndësishme të kauzës shqiptare para shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë.[14] Këta sundimtarë luajtën rol të rëndësishëm në administrimin dhe modernizimin e principatave rumune para formimit të shtetit modern rumun.

Pikërisht përmes kësaj linje gjenealogjike, familja Gjika u bë pjesë e rrjetit aristokratik europian ku më vonë u përfshinë edhe degët familjare të Sophie von Schönburg-Waldenburg.

6). Shqipëria që gjeti Princ Vidi

Kur mbërriti në Durrës më 7 mars 1914, Princ Vidi gjeti një shtet me institucione ende të brishta. Raportet e Komisionit Ndërkombëtar të Kontrollit përshkruajnë:

• mungesën e administratës funksionale;

• mungesën e financave shtetërore;

• mungesën e një ushtrie kombëtare të organizuar;

• konfliktet lokale dhe rajonale.

Në jug vazhdonte çështja e Vorio-Epirit. Në veri vepronin forca të ndryshme lokale. Ndërkohë Italia dhe Austro-Hungaria konkurronin për ndikim politik dhe ekonomik. Shpërthimi i Luftës së Parë Botërore në korrik 1914 e përkeqësoi edhe më tej situatën.

7). Rënia e projektit politik të vitit 1914

Më 3 shtator 1914, Princ Vidi u largua nga Shqipëria. Megjithatë ai nuk abdikoi kurrë zyrtarisht nga titulli i Princit të Shqipërisë. Dështimi i projektit të vitit 1914 nuk mund t’i atribuohet vetëm figurës së Vidit. Ai ishte rezultat i ndërthurjes së faktorëve të shumtë:

• mungesa e institucioneve shtetërore;

• rivalitetet ndërkombëtare;

• ndërhyrjet e shteteve fqinje;

• shpërthimi i Luftës së Parë Botërore.

Në këto kushte, pothuajse çdo sundimtar do të ishte përballur me të njëjtat vështirësi.

. Përfundim

Analiza e dokumenteve diplomatike dhe e burimeve gjenealogjike tregon qartë se Princ Wilhelm zu Wied ishte me origjinë gjermane dhe pjesëtar i Shtëpisë princërore të Wied-it. Nuk ekziston asnjë provë historike që ai të ketë qenë me prejardhje shqiptare, arbërore apo ilire.

Nga ana tjetër, bashkëshortja e tij, Princesha Sophie von Schönburg-Waldenburg, kishte në trungun e saj familjar paraardhës të lidhur me familjen Ghica, një dinasti që shumica e historianëve rumunë e konsiderojnë me origjinë arbërore-epirote.

Për rrjedhojë, kjo trashëgimi gjenealogjike kaloi te fëmijët e çiftit princëror dhe jo te vetë Wilhelm zu Wied. Po aq e rëndësishme është të theksohet se nuk ekziston asnjë dokument diplomatik që ta lidhë përzgjedhjen e Vidit me këto lidhje familjare. Zgjedhja e tij ishte rezultat i ekuilibrave ndërkombëtarë dhe i nevojës së Fuqive të Mëdha për një kandidat neutral.

Figura e Princ Vidit mbetet një dëshmi e ndërthurjes së historisë shqiptare me diplomacinë europiane të fillimit të shekullit XX. Ai nuk ishte princi i zgjedhur nga tradita shqiptare, por kandidati i përzgjedhur nga diplomacia ndërkombëtare për të ndërtuar themelet e një shteti të ri. Pavarësisht kohëzgjatjes së shkurtër të sundimit të tij, emri i tij mbetet i lidhur me përpjekjen e parë për institucionalizimin modern të Shqipërisë dhe me një kapitull të rëndësishëm të historisë politike europiane.

___________

9). Bibliografia

1.Cazacu, Matei. L’Histoire des Princes Ghica. Bucharest: Editura Enciclopedică, 2004.

2.Commission Internationale de Contrôle. Rapports sur l’Albanie. 1914.

3.Djuvara, Neagu. Între Orient și Occident. Bucharest: Humanitas, 1995.

4.Genealogisches Handbuch des Adels. Fürstliche Häuser. Band XVII. Limburg an der Lahn: C. A. Starke Verlag, 2004.

5.Grey, Edward. Twenty-Five Years, 1892–1916. Vol. II. London: Hodder & Stoughton, 1925.

6.Heaton-Armstrong, Duncan, Gervase Belfield dhe Bejtullah Destani. The Six Month Kingdom: Albania 1914. London: I.B. Tauris, 2005.

7.Hitchins, Keith. A Concise History of Romania. Cambridge: Cambridge University Press, 2014.

8.Pearson, Owen. Albania in the Twentieth Century. Vol. I. London: I.B. Tauris, 2004.

9.Röhl, John C. G. Young Wilhelm: The Kaiser’s Early Life, 1859–1888. Cambridge: Cambridge University Press, 1998.

10.Vickers, Miranda. The Albanians: A Modern History. London: I.B. Tauris, 1999.

11. Elena Ghica (Dora d’Istria), Gli Albanesi in Rumenia (Livorno: Tipografia Vigo, 1873); Bartl, Peter, Albanien: Vom Mittelalter bis zur Gegenwart (München: Verlag Friedrich Pustet, 1995), 147–150; Stavro Skendi, The Albanian National Awakening, 1878-1912 (Princeton: Princeton University Press, 1967), 36-40.

Shenim: © Kol Marku, 2026. Të gjitha të drejtat e autorit janë të rezervuara. Çdo riprodhim ose përdorim pa autorizim është i ndaluar. Mund ta komentoni dhe shperndani vetem duke ruajtur të drejten e citimit të Autorit.

________

Kol Marku-Itali

29/05/2026