[Analizë juridiko-institucionale] 1 tetor 2026
©Të gjitha të drejtat të rezervuara autorit.Mund t’a komentoni duke ruajtur etiken dhe shperdani duke cituar autorin.
****
I.Përse propozohet ligji pikërisht tani?
Më 30 shtator 2026, kryeministri Edi Rama prezantoi ndryshimet në Kodin e Procedurës Penale, duke propozuar që për veprat me dënim maksimal nën pesë vjet të mos zbatohet arresti me burg dhe, si rregull, për ato me maksimum deri në tre vjet të mos caktohen masa shtrënguese.
Koha e prezantimit meriton analizë, sepse reforma vjen në një periudhë kur SPAK ka zhvilluar hetime dhe procedime ndaj disa figurave të rëndësishme që kanë ushtruar pushtetin në qeverinë Rama ose në administratën socialiste.
Kjo rastësi kohore ngre një pyetje legjitime: a është projekti përgjigje ndaj problemeve të dokumentuara të paraburgimit, reagim ndaj përplasjeve institucionale me drejtësinë, apo ndërthurje e këtyre faktorëve?
Për t’iu përgjigjur, duhen shqyrtuar faktet dhe jo të supozohen motivet.
II. Hetimet e SPAK dhe konteksti politik
Ekzistojnë disa ngjarje të dokumentuara që shpjegojnë rëndësinë politike të momentit.
Në shkurt 2025, Gjykata e Posaçme vendosi arrestin me burg për kryetarin e Bashkisë së Tiranës, Erion Veliaj, në kuadër të hetimeve për korrupsion dhe pastrim parash.
Më 16 dhjetor 2025, SPAK i kërkoi Kuvendit autorizimin për arrestimin e zëvendëskryeministres së atëhershme Belinda Balluku. Në qershor 2026, SPAK njoftoi zgjerimin e hetimeve, duke paraqitur dyshime të reja për korrupsion dhe pastrim parash.
Gjithashtu, ish-ministri i Shëndetësisë, Ilir Beqaj, është përfshirë në procedime penale të SPAK-ut. Prokuroria kishte kërkuar gjykimin e tij për shpërdorim detyre që në mars 2024.
Këto janë procedime penale, jo prova të fajësisë së personave të përmendur.
Përmasat e fenomenit dokumentohen edhe nga vetë SPAK-u. Sipas raportit të tij për vitin 2025, janë hetuar 30 zyrtarë dhe ish-zyrtarë të lartë, prej të cilëve 18 janë dërguar në gjykatë dhe dhjetë janë dënuar me vendim të formës së prerë.
Një element tjetër i rëndësishëm është qëndrimi publik i kryeministrit.
Më 11 shtator 2026, Rama kritikoi masën e pezullimit nga detyra ndaj Ballukut dhe paraburgimin e kryetarit të zgjedhur të Tiranës, ndërsa deklaroi se Balluku duhet ta përballojë vetë çështjen e saj me drejtësinë.
Këto deklarata dëshmojnë se mosmarrëveshjet mbi masat e sigurimit dhe kufijtë e kompetencave institucionale ishin pjesë e debatit politik përpara prezantimit të projektligjit.
Megjithatë, ekziston edhe një fakt tjetër: projekti i Këshillit të Europës për përmirësimin e zbatimit të së drejtës për liri në Shqipëri kishte filluar në qershor 2025. Më 20 gusht 2026, ky institucion publikoi rekomandime për reformimin e paraburgimit.
Pra, dokumentet provojnë njëkohësisht ekzistencën e problemeve juridike që kërkojnë reformë dhe praninë e tensioneve politike rreth disa hetimeve. Ato nuk provojnë se projekti është hartuar për të mbrojtur persona të caktuar.
III. Çfarë ndryshon dhe kush mund të përfitojë?
Kodi aktual, në nenin 230, parashikon se arresti me burg duhet të vendoset vetëm kur masat e tjera janë të papërshtatshme. Projekti shton kufij më të përcaktuar ligjorë, duke ndryshuar mundësitë e gjykatës për të caktuar paraburgimin.
Një model i ngjashëm ekziston në Itali, ku neni 280 i Kodit të Procedurës Penale parashikon, si rregull, paraburgimin për vepra me dënim maksimal prej të paktën pesë vjetësh, por përmban përjashtime.
Ndikimi mbi zyrtarët publikë duhet të shqyrtohet sipas veprave konkrete penale. Disa forma të korrupsionit kanë dënime maksimale relativisht të ulëta, ndërsa korrupsioni pasiv i funksionarëve të lartë dhe shpërdorimi i detyrës kanë dënime maksimale më të larta.
Në prezantimin e 30 shtatorit, Rama deklaroi se për korrupsionin dhe çështjet e Gjykatës së Posaçme do të ruhen regjime të veçanta. Ai parashikoi gjithashtu shqyrtimin individual, brenda 60 ditëve, të masave ekzistuese pas hyrjes në fuqi të ligjit.
Për rrjedhojë, nuk mund të thuhet se projektligji do të lirojë automatikisht zyrtarët që ndodhen në paraburgim apo se do të pengojë arrestimin e atyre që mund të hetohen në të ardhmen.
Për këtë duhen verifikuar përjashtimet, dispozitat kalimtare dhe marrëdhënia e tyre me kompetencat e SPAK-ut.
IV. A mund të ndikojë ligji në uljen apo rritjen e luftës kundër korrupsionit nga SPAKU dhe GJYKATA?
Sipas statistikave të Këshillit të Europës, në janar 2025, rreth 62% e personave në institucionet penitenciare shqiptare ishin të paraburgosur. Kjo përqindje përbën një arsye të dokumentuar për shqyrtimin e politikës së paraburgimit.
Nga ana tjetër, Parlamenti Europian, në rezolutën e korrikut 2025, ka kërkuar ruajtjen e pavarësisë së SPAK-ut, forcimin e kapaciteteve hetimore dhe vijimin e rezultateve kundër korrupsionit të nivelit të lartë.
Këto dy objektiva nuk e përjashtojnë njëri-tjetrin.
Rreziku që kërkon vëmendje juridike lidhet veçanërisht me zyrtarët që, ndërsa hetohen, vazhdojnë të ushtrojnë kompetenca mbi dokumentet, financat ose punonjësit e institucioneve të tyre.
Në raste të tilla, kufizimi i paraburgimit duhet të shoqërohet me instrumente efektive që parandalojnë ndërhyrjen në prova dhe ndikimin mbi dëshmitarët.
Po aq e rëndësishme është të përcaktohet nëse garancitë e reja për kontrollin e telefonave dhe administrimin e provave digjitale do të zbatohen pa penguar veprimet urgjente hetimore.
Nuk mund të përcaktohet paraprakisht nëse reforma do të shtojë apo pakësojë abuzimet. Kjo varet nga përmbajtja përfundimtare e ligjit dhe zbatimi i tij.
V. Përfundime
Prezantimi i projektligjit përkon me një periudhë hetimesh ndaj figurave të rëndësishme të mazhorancës qeverisëse dhe me kritika publike të kryeministrit ndaj disa masave të sigurimit.
Kjo e bën të rëndësishëm shqyrtimin e pasojave konkrete të projektit mbi procedimet e korrupsionit.
Megjithatë, dokumentet e Këshillit të Europës tregojnë se përgatitja e reformës ka edhe një histori institucionale të dokumentuar.
Çështja vendimtare mbetet përmbajtja e ligjit: cilat vepra do të përjashtohen nga kufizimet e reja, si do të trajtohen procedimet ekzistuese dhe çfarë garancish do të mbrojnë hetimet ndaj funksionarëve publikë.
Këto përgjigje do të mundësojnë vlerësimin e pasojave juridike të reformës, duke dalluar efektet e provueshme nga interpretimet mbi motivet politike.
______
Fusnota/Burime
1.Kryeministria e Republikës së Shqipërisë, [Prezantohet Paketa e Re e Garancive në Kodin e Procedurës Penale](https://www.kryeministria.al/…/prezantohet-paketa-e-re…/), 30 shtator 2026.
2.Prokuroria e Posaçme, [Njoftim për shtyp, 10 shkurt 2025](https://spak.gov.al/njoftim-per-shtyp-date-10-02-2025/).
3.Prokuroria e Posaçme, njoftimet e [16 dhjetorit 2025](https://spak.gov.al/njoftim-per-shtyp-date-16-12-2025-2/) dhe [4 qershorit 2026](https://spak.gov.al/njoftim-per-shtyp-date-04-06-2026…/).
4.Prokuroria e Posaçme, [Njoftim për shtyp, 30 mars 2024](https://spak.gov.al/njoftim-per-shtyp-date-30-03-2024/).
5.Prokuroria e Posaçme, [Raporti Vjetor për vitin 2025](https://spak.gov.al/njoftim-per-shtyp-date-10-03-2026/), njoftim i 10 marsit 2026.
6.Top Channel, [deklaratat e Edi Ramës mbi hetimet ndaj Ballukut dhe paraburgimin e Veliajt](https://top-channel.tv/…/veliaj-ne-burg-absurd-i…/), 11 shtator 2026.
7.Council of Europe, [Guiding Paper Informs Reform of Albania’s Criminal Procedure Code on Pre-Trial Detention](https://www.coe.int/…/guiding-paper-informs-reform-of…), 20 gusht 2026.
8.Repubblica Italiana, Codice di procedura penale, neni 280.
9.European Parliament, [Report on the 2023 and 2024 Commission Reports on Albania](https://www.europarl.europa.eu/…/A-10-2025-0106_EN.html), 2025, veçanërisht paragrafët 32–34.
_______