© Të gjitha të drejtat të rezervuara autorit !
SHBA-JA, NATO, CIA, MADELEINE ALBRIGHT DHE KOSOVA: MIDIS BESNIKËRISË SË ALEANCAVE, INTERESAVE STRATEGJIKE DHE DREJTËSISË NDËRKOMBËTARE
[Studim historik, politiko-ushtarak dhe strategjik, i mbështetur në dokumente zyrtare, arkiva amerikane, institute kërkimore dhe media ndërkombëtare].
I). Kur fjala tradhti përplaset me historinë
Më 25 shtator 2026, në Nju-Jork, gjatë një mbrëmjeje gala të organizuar nga Këshilli për Marrëdhëniet Shqiptaro-Amerikane, kryeministri shqiptar Edi Rama bëri një deklaratë të pazakontë për marrëdhëniet shqiptaro-amerikane.
Duke iu referuar mungesës së ish-presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi, Rama deklaroi se Shtetet e Bashkuara dhe ish-presidenti Joe Biden e kishin tradhtuar atë.
Kryeministri kujtoi cilësimin historik të Thaçit si George Washingtoni i Kosovës, kritikoi mungesën e mbështetjes amerikane dhe vlerësoi përpjekjet personale të gjeneralit Wesley Clark. Kjo deklarata është autentike. Ajo gjendet në transkriptin zyrtar të Kryeministrisë shqiptare, të datës 25 shtator 2026, dhe është raportuar edhe nga agjencia italiane e lajmeve Agenzia Nova. [Qeveria Shqiptare Keshilli i Ministrave].
Por historia nuk mund të shkruhet vetëm mbi emocionet e një deklarate politike, as mbi miqësitë personale të udhëheqësve. Ajo kërkon dokumente, krahasim burimesh, kronologji të saktë dhe ndarje të përgjegjësive.
Pikërisht këtu lindin pyetjet themelore: Çfarë detyrimesh politike kishte Amerika ndaj Hashim Thaçit? Cila ishte përgjegjësia e vetë udhëheqjes kosovare për krijimin e Gjykatës Speciale? Çfarë nënkupton Rama kur kërkon që një aleat strategjik të pengojë zhvillimin e një procesi penal? Dhe, mbi të gjitha, si duhet të shqyrtohet kjo deklaratë duke kujtuar kontributin historik të Shteteve të Bashkuara në çlirimin, mbrojtjen dhe shtetndërtimin e Kosovës?
II). Amerika dhe Kosova: një aleancë
e dokumentuar me gjak,
diplomaci dhe fuqi ushtarake.
Për të kuptuar deklaratën e Ramës, duhet të rikthehemi në periudhën 1998-1999, kur shqiptarët e Kosovës përballeshin me operacionet ushtarake dhe represionin e forcave jugosllave e serbe.
Më 20 prill 1999, senatorët John McCain dhe Joe Biden, së bashku me senatorë të tjerë amerikanë, paraqitën një rezolutë të përbashkët për mbështetjen e përdorimit të forcave amerikane në realizimin e objektivave të NATO-s në Kosovë. Dokumenti është ruajtur në arkivin zyrtar të Kongresit amerikan. Ai dëshmon angazhimin politik të Bajdenit në periudhën kur Kosova kishte nevojë për mbështetje ndërkombëtare. [GovInfo]
2.1.Madeleine Albright: diplomacia
që i parapriu ndërhyrjes
Një vend të veçantë në historinë e Kosovës zë sekretarja amerikane e Shtetit, Madeleine Albright. Në konferencën e Rambujesë, gjatë shkurtit 1999, Albright u angazhua drejtpërdrejt në negociata, duke kërkuar bashkimin e përfaqësuesve politikë shqiptarë dhe arritjen e një marrëveshjeje për vetëqeverisjen e Kosovës.
Në deklaratën e 18 marsit 1999, Albright konfirmoi se delegacioni shqiptar kishte pranuar marrëveshjen e propozuar, ndërsa delegacioni serb nuk kishte pranuar kushtet e zbatimit të saj. Ajo theksoi se NATO ishte e përgatitur të ndërmerrte masa ushtarake nëse Beogradi nuk ndryshonte qëndrim. [Dipartimento di Stato USA].
Angazhimi i Albright ishte pjesë e vendimmarrjes së administratës Clinton dhe e diplomacisë shumëpalëshe perëndimore. Krahas SHBA-së, një rol të rëndësishëm luajtën Britania e Madhe, Franca, Gjermania, Italia dhe aleatët e tjerë.
2.2. NATO: 78 ditët që ndryshuan
historinë e Kosovës
Më 24 mars 1999, NATO nisi operacionin ushtarak Allied Force, i cili vazhdoi deri më 10 qershor.
Sipas arkivave zyrtare të Aleancës, gjatë 78 ditëve u realizuan mbi 38.000 fluturime ushtarake, prej të cilave 10.484 ishin misione sulmuese. Objektivat e deklaruara ishin ndërprerja e represionit, tërheqja e forcave jugosllave nga Kosova, vendosja e një pranie ndërkombëtare sigurie dhe kthimi i refugjatëve. [NATO Topic].
Studimi i Stephen T. Hosmer, i botuar nga instituti strategjik amerikan RAND në vitin 2001, shqyrton faktorët që ndikuan në pranimin e kushteve të NATO-s nga Sllobodan Millosheviçi. Sipas përfundimeve të tij, efekti i grumbulluar i bombardimeve ajrore pati rëndësi vendimtare, krahas zhvillimeve diplomatike, qëndrimit rus dhe kërcënimit të mundshëm të një operacioni tokësor. [JSTOR].
Kjo histori dokumenton dimensionin ushtarak dhe diplomatik të ndihmës amerikane. Në këtë kuadër duhet parë edhe kontributi i gjeneralit Wesley Clark, i cili komandonte forcat aleate në Evropë gjatë ndërhyrjes.
III) . CIA dhe UÇK-ja:
çfarë tregojnë investigimet
amerikane?
Një nga aspektet më pak të njohura publikisht të luftës së Kosovës lidhet me bashkëpunimin informativ ndërmjet shërbimeve amerikane dhe strukturave shqiptare.
Më 19 shtator 1999, The Washington Post botoi investigimin mbi përgatitjet e NATO-s për një operacion të mundshëm tokësor kundër forcave jugosllave. Gazeta raportoi, duke iu referuar zyrtarëve amerikanë, se CIA dhe struktura të NATO-s kishin bashkëpunuar me UÇK-në për mbledhjen e informacioneve zbulimi dhe inteligjencë mbi pozicionet e forcave jugosllave. Sipas investigimit, në këtë proces ishin përfshirë edhe struktura të ushtrisë shqiptare, ndërsa Kukësi shërbente si një pikë e rëndësishme koordinimi. [The Washington Post]
Megjithatë, duhet bërë një dallim të rendsishem burimior : këto informacione vijnë nga një investigim gazetaresk i mbështetur në burime ushtarake dhe të inteligjencës. Ato nuk përbëjnë një dokument të deklasifikuar të CIA-s që të përshkruajë plotësisht operacionet e saj.
Deri tani nuk rezulton një dokument publik i deklasifikuar që të përcaktojë një vlerësim të vetëm zyrtar të CIA-s për UÇK-në. Megjithatë, dokumentet e Departamentit amerikan të Shtetit dhe investigimet e shtypit tregojnë zhvillimin e qëndrimit amerikan. Fillimisht, në shkurt 1998, diplomati amerikan Robert Gelbard e cilësoi UÇK-në organizatë terroriste. Më pas, administrata Clinton sqaroi zyrtarisht se UÇK-ja nuk ishte shpallur organizatë terroriste, por konsiderohej një forcë kryengritëse që synonte rikthimin e lirive të shqiptarëve të Kosovës. Gjatë ndërhyrjes së NATO-s më 1999, sipas investigimit të The Washington Post, CIA bashkëpunoi me UÇK-në për sigurimin e informacioneve mbi pozicionet e forcave jugosllave. Ky bashkëpunim dëshmon rëndësinë operative që mori UÇK-ja për strukturat amerikane të inteligjencës gjatë luftës.6/1 [Dipartimento di Stato USA].
IV. Bajdeni dhe Thaçi: nga
miqësia politike te përgjegjësia
institucionale
Më 21 korrik 2010, Hashim Thaçi u prit në Shtëpinë Bardhë nga zëvendëspresidenti amerikan Joe Biden. Komunikata zyrtare e Qeverisë së Kosovës e asaj dite përmban cilësimin e Thaçit si George Washingtoni i Kosovës, të cilit iu referua Rama në fjalimin e tij të fundit.
Ndërkohë, dokumenti përmbledhës amerikan i po asaj date konfirmon mbështetjen e Bajdenit për pavarësinë, sovranitetin dhe integritetin territorial të Kosovës.
Një hollësi është e rëndësishme për saktësinë historike: formulimi për George Washingtonin gjendet në komunikatën kosovare, por nuk përsëritet në njoftimin zyrtar amerikan. [Kryeministri].
Marrëdhëniet e Bajdenit me Thaçin vijuan edhe gjatë viteve të mëvonshme. Në vitin 2013, Shtëpia e Bardhë vlerësoi rolin e Thaçit në marrëveshjen e normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, të ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian.
Në gusht 2016, Bajdeni vizitoi Kosovën dhe rikonfirmoi mbështetjen amerikane. Por në deklaratat e tij theksoi gjithashtu sundimin e ligjit dhe forcimin e institucioneve demokratike. [whitehouse.gov].
Këto dokumente zbulojnë dy dimensione të politikës amerikane: mbështetjen për shtetësinë e Kosovës dhe përkrahjen e institucioneve të drejtësisë. Pikërisht marrëdhënia midis këtyre dy objektivave përbën thelbin e debatit mbi deklaratën e Ramës.
V. Gjykata Speciale: përgjegjësia
ndërkombëtare dhe vendimmarrja
e brendshme
Përpara se të përcaktohen përgjegjësitë për krijimin e Gjykatës Speciale, është e nevojshme të rikujtohet origjina e saj. Procesi lidhet me raportin e Dik Martit në Këshillin e Evropës dhe hetimet që pasuan nën përgjegjësinë e Bashkimit Evropian.Megjithatë, pretendimet e raportit të Dik Martit nuk mund të trajtohen si fakte të provuara në tërësinë e tyre.
5.1. Miratimi ndryshimet kushtetuese
Më 3 gusht 2015, Kuvendi i Kosovës miratoi ndryshimet kushtetuese që mundësuan themelimin e Dhomave të Specializuara. Hashim Thaçi, në atë kohë ministër i Jashtëm, mbështeti publikisht krijimin e gjykatës. Analiza e institutit polak OSW e 10 janarit 2018 thekson se themelimi u realizua nën presionin e fortë diplomatik të Perëndimit.
Instituti dokumenton gjithashtu përpjekjet e mëvonshme të një grupi deputetësh, me mbështetjen e Thaçit, për shfuqizimin e ligjit.[OSW Centre for Eastern Studies]
Këto zhvillime nxjerrin në pah dy përgjegjësi të ndryshme: ndikimin e jashtëm diplomatik dhe përgjegjësinë e organeve vendimmarrëse të Kosovës.
Një analizë e plotë duhet të shqyrtojë arsyet përse drejtuesit kosovarë e pranuan këtë mekanizëm, alternativat që kishin, kushtet e paraqitura nga partnerët ndërkombëtarë dhe ndryshimet e mëvonshme të qëndrimeve të tyre.
5.2. Politika amerikane nuk
kufizohej te Bajdeni
Ekziston një dokument tjetër me rëndësi të veçantë. Më 29 dhjetor 2017, gjatë presidencës së Donald Trump, Departamenti amerikan i Shtetit kundërshtoi publikisht përpjekjet për shfuqizimin e ligjit të Gjykatës Speciale.
Më 26 shkurt 2020, sekretari amerikan i Shtetit, Mike Pompeo, u takua në Uashington me presidentin Hashim Thaçi.Komunikata zyrtare konfirmon mbështetjen amerikane për pavarësinë e Kosovës dhe, njëkohësisht, mbështetjen e vazhdueshme për Gjykatën Speciale. [United States Department of State]
Prandaj, dokumentet e administratave Obama dhe Trump tregojnë vazhdimësi në mbështetjen amerikane për këtë gjykatë. Ky është një element që kërkon vëmendje në analizën e deklaratës së Ramës, sepse e vendos çështjen përtej marrëdhënieve personale Bajden-Thaçi.
VI. Viti 2020: aktakuza
që ndërpreu nismën
diplomatike amerikane
Më 24 qershor 2020, Prokuroria e Specializuar njoftoi publikisht se kishte paraqitur aktakuzën ndaj Hashim Thaçit dhe personave të tjerë.
Njoftimi u bë vetëm tri ditë përpara takimit të planifikuar ndërmjet përfaqësuesve të Kosovës dhe Serbisë në Uashington, të organizuar me ndërmjetësimin e administratës Trump. Gazeta The Washington Post dokumentoi se publikimi i aktakuzës ndryshoi menjëherë planet diplomatike dhe bëri që Thaçi të ndërpriste udhëtimin drejt Shteteve të Bashkuara. [The Washington Post].
Kjo ngjarje meriton shqyrtim sepse ndërprerja e një takimi të rëndësishëm diplomatik amerikan ishte pasojë e drejtpërdrejtë e njoftimit të prokurorisë. Megjithatë, publikimi i aktakuzës dhe pasojat e tij politike nuk provojnë, në vetvete, se prokuroria veproi me urdhër të një politikani amerikan. Duhet rikujtuar se më 2020 president ishte Donald Trump. Bajdeni e mori detyrën presidenciale në janar 2021, ndërsa aktakuza ishte konfirmuar që më 26 tetor 2020. [Kosovo Specialist Chambers]
Kështu, për të shqyrtuar një përgjegjësi personale të Bajdenit, do të nevojiteshin dokumente konkrete mbi veprimet dhe kompetencat e tij. Vetëm kronologjia nuk e provon një përgjegjësi të tillë.
VII. Kritika historike ndaj
deklaratës së Ramës: çfarë
tregojnë qëndrimet e tij të mëparshme?
Pikërisht këtu bëhet i rëndësishëm një dokument që nuk duhet anashkaluar. Më 22 janar 2018, në një intervistë për emisionin 5 pyetjet nga Babaramo, Edi Rama komentoi përpjekjet e deputetëve kosovarë për shfuqizimin e Gjykatës Speciale.
Ai shprehu qëndrimin se, për çështje të kësaj rëndësie, duhej të merreshin në konsideratë pikëpamjet e SHBA-së dhe Bashkimit Evropian. Rama kundërshtoi pretendimet e Dik Martit, por deklaroi se Shqipëria nuk do të pengonte asnjë proces hetimor për të provuar të vërtetën.[Shqiptarja]
Në shtator 2026, Rama kritikoi SHBA-në se nuk kishte ndërhyrë për të penguar fillimin e procesit ndaj Thaçit.
Krahasimi i këtyre deklaratave ngre një çështje për debat publik: çfarë ndryshoi në argumentimin juridik dhe politik të kryeministrit ndërmjet viteve 2018 dhe 2026?
Vendimi gjyqësor dhe pasojat e tij mund të kenë ndikuar në këtë ndryshim. Megjithatë, deklarata e fundit nuk jep një shpjegim të hollësishëm mbi mënyrën se si SHBA-ja duhej të kishte ndërhyrë.
Këtu duhet bërë dallimi ndërmjet mbështetjes diplomatike për një ish-aleat, kërkesës për një proces gjyqësor të rregullt dhe ndërhyrjes për ndalimin e procedimit penal.
Janë tri çështje të ndryshme, me pasoja të ndryshme juridike. Po kështu, argumentimi mbi përgjegjësinë amerikane nuk e zëvendëson analizën e përgjegjësisë politike brenda Kosovës. Miratimi i ligjit në vitin 2015, përpjekjet për shfuqizimin e tij më 2017 dhe roli i secilit institucion meritojnë shqyrtim të veçantë.
VIII. Vendimi i Hagës: përgjegjësia
individuale dhe debati për drejtësinë
Më 16 shtator 2026, Dhomat e Specializuara të Kosovës shpallën vendimin e shkallës së parë. Hashim Thaçi dhe Jakup Krasniqi u dënuan me nga 25 vjet burgim, Kadri Veseli me 18 vjet dhe Rexhep Selimi me 13 vjet. Gjykata i shpalli fajtorë për krime lufte, por i shpalli të pafajshëm për akuzat për krime kundër njerëzimit. Vendimi nuk është përfundimtar dhe të dënuarit kanë të drejtën e ankimit. [Humanitarian Law Center Kosovo]
Gjenerali Wesley Clark, të cilin Rama e falënderoi në fjalimin e tij, kishte dëshmuar si dëshmitar i mbrojtjes së Thaçit më 17 dhe 18 nëntor 2025. Dëshmitë dhe dokumentet përkatëse janë pjesë e arkivit publik të gjykatës. [SCP-KS]
Vendimi ka shkaktuar kundërshtime të konsiderueshme në Kosovë. Në analizën e botuar më 24 shtator 2026, studiuesi Michał Kucharski i institutit OSW evidenton shqetësimet lidhur me proporcionalitetin e dënimeve dhe perceptimin e trajtimit të pabarabartë të krimeve të luftës. Ai analizon gjithashtu pasojat e mundshme të vendimit mbi marrëdhëniet ndërmjet forcave politike të Kosovës.[OSW Centre for Eastern Studies]
Për të kuptuar këtë debat, duhet rikujtuar se edhe drejtues të lartë politikë dhe ushtarakë serbë janë dënuar nga drejtësia ndërkombëtare. Më 23 janar 2014, Gjykata Ndërkombëtare Penale për ish-Jugosllavinë konfirmoi dënimet e katër ish-zyrtarëve të lartë serbë dhe jugosllavë për krime të kryera në Kosovë. Vendimi dokumenton dëbimet e detyruara, vrasjet dhe forma të tjera të dhunës kundër popullsisë civile shqiptare. [icty.org]
Prandaj, diskutimi mbi trajtimin e barabartë të krimeve kërkon krahasimin e proceseve gjyqësore, akuzave, provave dhe kompetencave të gjykatave të ndryshme. Një dallim tjetër është thelbësor: gjykimi i përgjegjësisë penale individuale nuk është gjykim i vetë luftës së shqiptarëve për çlirimin e Kosovës.Ky dallim u theksua edhe nga Ambasada Gjermane në Kosovë, në deklaratën zyrtare të 16 shtatorit 2026. [Auswärtiges Amt]
Dënimi i katër ish-drejtuesve të UÇK-së nuk e cenon juridikisht legjitimitetin e luftës çlirimtare të Kosovës. Në vendimin e 16 shtatorit 2026, Gjykata Speciale sqaroi shprehimisht se procesi gjykon veprimet dhe përgjegjësinë penale të katër individëve, jo legjitimitetin e UÇK-së dhe as synimin e saj për pavarësinë e Kosovës. Megjithatë, vendimi mund të ketë ndikim në debatin politik dhe interpretimin historik të luftës. Ai mbetet vendim i shkallës së parë dhe mund të ankimohet. 15/1 (summary of trial judgment, English)
IX. Aleanca strategjike,
drejtësia dhe
përgjegjësia historike
Deklarata e Edi Ramës ka hapur një debat mbi marrëdhënien ndërmjet besnikërisë politike, përgjegjësive të aleatëve dhe pavarësisë së drejtësisë.
Dokumentet historike dëshmojnë angazhimin e fuqishëm amerikan për Kosovën. Roli i administratës Clinton, diplomacia e Madeleine Albright, operacioni ushtarak i NATO-s, bashkëpunimi informativ i raportuar gjatë luftës dhe mbështetja e mëvonshme për shtetësinë janë pjesë të kësaj historie.
Nga ana tjetër, dokumentet tregojnë se SHBA-ja mbështeti krijimin dhe funksionimin e Gjykatës Speciale gjatë administratave të ndryshme.
Njëkohësisht, institucionet e Kosovës morën vendime konkrete për themelimin e saj. Kjo kërkon analizimin e përgjegjësive vendimmarrëse të drejtuesve kosovarë, krahas ndikimit të partnerëve ndërkombëtarë.
Akuzën e Ramës ndaj Bajdenit mund ta shqyrtojmë si deklaratë politike. Megjithatë, burimet publike të verifikuara në këtë studim nuk përmbajnë prova për një «tradhti» personale të Bajdenit kundër Thaçit, siç pretendon Rama.
Debati mbi drejtësinë e procesit, proporcionalitetin e dënimeve dhe trajtimin e viktimave mbetet i dallueshëm nga pretendimi për një komplot politik, nga ish presidenti Baiden
Historia e Kosovës nuk mund të reduktohet në marrëdhënien ndërmjet dy udhëheqësve, as në një vendim të vetëm gjyqësor. Ajo përfshin rezistencën e shqiptarëve, luften e lavdishme të UÇK, ndërhyrjen ndërkombëtare, krimet e dokumentuara, proceset e shtetndërtimit dhe përgjegjësitë e institucioneve vendase e ndërkombëtare.
Ruajtja e këtyre dallimeve është kusht për një analizë historike që u shërben së vërtetës, kujtesës së viktimave dhe kuptimit të marrëdhënieve shqiptaro-amerikane.
X). Përfundimi i përgjithshëm:
Lirinë mund ta fitosh me aleatë,
por përgjegjësinë për ta ruajtur
nuk mund t’ua delegosh atyre
Historia e marrëdhënieve shqiptaro-amerikane nuk mund të gjykohet nga një deklaratë e vetme politike dhe as nga zhgënjimet që shkakton një proces gjyqësor. Ajo duhet të vlerësohet përmes dokumenteve historike, veprimeve konkrete dhe interesave strategjike që kanë bashkuar shqiptarët me Shtetet e Bashkuara.
Joe Biden ka qenë një mbështetës i hershëm dhe i vazhdueshëm i çështjes së Kosovës. Angazhimi i tij dokumentohet që në Senatin amerikan, ku, më 20 prill 1999, së bashku me senatorin John McCain, mbështeti një rezolutë për përdorimin e forcës në realizimin e objektivave të NATO-s. Më vonë, si zëvendëspresident i administratës Obama, ai vazhdoi mbështetjen për pavarësinë, sovranitetin dhe integrimin ndërkombëtar të Kosovës. [Congresso degli Stati Uniti]
Kjo histori nuk e përjashton shqyrtimin kritik të politikës amerikane. Por as nuk përbën provë për pretendimin se Bajdeni e tradhtoi personalisht Hashim Thaçin. Politika e jashtme amerikane karakterizohet nga institucione, interesa strategjike dhe një shkallë e konsiderueshme vazhdimësie ndërmjet administratave. Kjo vërehet edhe në mbështetjen për Gjykatën Speciale. Në shkurt 2020, gjatë administratës Trump, sekretari amerikan i Shtetit, Mike Pompeo, rikonfirmoi publikisht mbështetjen për këtë gjykatë. [United States Department of State]
Prandaj, marrëdhëniet ndërkombëtare nuk mund të shpjegohen vetëm përmes rivaliteteve personale ndërmjet presidentëve. Një diplomaci serioze duhet të dallojë marrëdhëniet personale nga funksionimi i institucioneve dhe interesat afatgjata të shteteve.
Në rastin e Kosovës, interesat strategjike amerikane dhe aspiratat historike të shqiptarëve kanë pasur një përputhje të rëndësishme. Vetë Bajdeni, në fjalimin e tij të vitit 2016 në Prishtinë, e shpjegoi mbështetjen amerikane edhe përmes interesit që SHBA-ja kishte për suksesin e Kosovës dhe stabilitetin e rajonit. [whitehouse.gov]
Megjithatë, historia na mëson se një aleancë e fuqishme nuk mund të zëvendësojë përgjegjësinë kombëtare.
Përçarjet e vazhdueshme politike, rivalitetet personale dhe përpjekjet për të dominuar skenën politike shqiptare mund të dobësojnë kohezionin institucional dhe të krijojnë hapësira për ndikime të jashtme. Kjo merr rëndësi të veçantë në një rajon ku vazhdojnë kundërshtitë mbi shtetësinë e Kosovës dhe interpretimet historike të luftës së saj. Në vend që konkurrenca politike të shndërrohet në një përpjekje për të përcaktuar se kush duhet të jetë udhëheqësi apo përfaqësuesi kryesor i shqiptarëve në rajon, ajo mund të zhvillohet mbi përgjegjësinë institucionale, transparencën dhe respektimin e interesave të përbashkëta.
Këtu qëndron edhe një çështje thelbësore që deklarata e Ramës nuk e trajton plotësisht: përgjegjësia politike për krijimin e Gjykatës Speciale i përket edhe institucioneve të Kosovës. Kuvendi i saj miratoi më 3 gusht 2015 ligjin që mundësoi themelimin e gjykatës, pas një procesi të ndikuar fuqimisht nga partnerët ndërkombëtarë. [Gazeta Zyrtare]
Për rrjedhojë, shqyrtimi i përgjegjësisë amerikane nuk duhet të anashkalojë vendimet që morën vetë drejtuesit kosovarë. Po kështu, kritikat ndaj procesit gjyqësor, proporcionalitetit të dënimeve dhe trajtimit të viktimave duhet të mbështeten në prova, duke respektuar të drejtën e të akuzuarve për një proces të rregullt.
Historia e luftës së UÇK-së, ndërhyrja e NATO-s dhe kontributi historik i Shteteve të Bashkuara nuk mund të reduktohen në fatin politik apo gjyqësor të një individi. Ato janë pjesë të një procesi historik shumë më të gjerë, në të cilin kanë vepruar populli shqiptar, institucionet ndërkombëtare dhe aleatët perëndimorë.
Përgjegjësitë e vendimmarrësve shqiptarë duhen shqyrtuar me të njëjtën seriozitet si përgjegjësitë e partnerëve të tyre ndërkombëtarë. Transferimi i vazhdueshëm i përgjegjësive tek të tjerët nuk ndihmon në kuptimin e gabimeve institucionale dhe as në parandalimin e përsëritjes së tyre.
Liria mund të fitohet me ndihmën e aleatëve, por ruajtja dhe konsolidimi i saj kërkojnë përgjegjësi të përditshme nga ata që qeverisin. Shtetet e Bashkuara dhe NATO luajtën rolin e tyre historik në Kosovë. Institucionet shqiptare dhe kosovare kanë përgjegjësinë e tyre për forcimin e shtetit ligjor, ruajtjen e stabilitetit dhe administrimin e marrëdhënieve me aleatët.
Ky është dallimi midis fitimit të lirisë dhe aftësisë për ta administruar atë. Një komb që kërkon përgjegjësi nga aleatët e tij duhet të jetë njëkohësisht i gatshëm të shqyrtojë me të njëjtën përgjegjësi vendimet dhe veprimet e udhëheqësve të vet.
_______________
Referencat/bibliografia/shenime
______________
1. Këshilli i Ministrave i Republikës së Shqipërisë, “New York, Adresimi i Kryeministrit Rama në mbrëmjen gala,” 25 shtator 2026; Agenzia Nova, raportim mbi deklaratën e Ramës, 25 shtator 2026.
2. U.S. Congress, S.J.Res.20, Concerning the Deployment of United States Armed Forces to the Kosovo Region in Yugoslavia, 106th Congress, 20 prill 1999.
3. Madeleine K. Albright, “Press Conference Following Meetings on Kosovo,” U.S. Department of State, 23 shkurt 1999; “Remarks on Developments in Kosovo,” 18 mars 1999.
4. NATO, “Kosovo Air Campaign, March–June 1999,” përditësuar më 21 tetor 2024.
5. Stephen T. Hosmer, The Conflict Over Kosovo: Why Milosevic Decided to Settle When He Did (Santa Monica, CA: RAND Corporation, 2001).
6. The Washington Post, “A Decisive Battle That Never Was,” 19 shtator 1999.
6/1. U.S. Department of State, “Daily Press Briefing,” 7 korrik 1998, deklarata e zëdhënësit James Rubin; Dana Priest, “A Decisive Battle That Never Was,” The Washington Post, 19 shtator 1999. Dokumenti zyrtar amerikan; Investigimi mbi bashkëpunimin e CIA-s me UÇK-në.
7. Qeveria e Republikës së Kosovës, “Zëvendëspresidenti Joseph Biden: Hashim Thaçi është George Washingtoni i Kosovës,” 21 korrik 2010; The White House, “Readout of Vice President Biden’s Meeting with Prime Minister Hashim Thaci,” 21 korrik 2010.
8. The White House, “Readout of Vice President Biden’s Meeting with Kosovo Prime Minister Hashim Thaçi,” 10 qershor 2013; “Remarks by Vice President Joe Biden,” 19 gusht 2016.
9. Marta Szpala, “Tension between Kosovo and the USA,” Centre for Eastern Studies, 10 janar 2018.
10. U.S. Department of State, “Kosovo Assembly Attempts to Abrogate Law on the Specialist Chambers,” 29 dhjetor 2017; “Secretary Pompeo’s Meeting with Kosovo President Thaci,” 26 shkurt 2020.
11. Michael Birnbaum, “Kosovo’s President, Hashim Thaci, Indicted on War Crimes Charges Ahead of Planned White House Meeting,” The Washington Post, 24 qershor 2020.
12. Shqiptarja.com, “Rama kundër shfuqizimit të Gjykatës Speciale: Të pyetet SHBA-BE,” 22 janar 2018.
13. Kosovo Specialist Chambers, Hashim Thaçi et al., arkivi zyrtar i çështjes, vendimi i shkallës së parë, 16 shtator 2026; Michał Kucharski, “Kosovo: Former Guerrilla Leaders Sentenced to Lengthy Prison Terms,” Centre for Eastern Studies, 24 shtator 2026.
14. International Criminal Tribunal for the Former Yugoslavia, “Convictions for Kosovo Crimes Upheld for Four Senior Serbian Officials,” 23 janar 2014; Ambasada Gjermane në Kosovë, “Statement on the Judgment of the Kosovo Specialist Chambers,” 16 shtator 2026.
Shënim metodologjik: Informacionet mbi CIA-n janë marrë nga investigimet historike të shtypit amerikan. Ato nuk duhen ngatërruar me dokumente operative të deklasifikuara. Studimi përfshin burime publike deri më 26 shtator 2026.
15/1. U.S. Congress, Congressional Record, 106th Cong., 1st sess., 20 prill 1999, S3939–40; The White House, “Remarks by Vice President Joe Biden at the Conclusion of a Bilateral Meeting with President Hashim Thaci of Kosovo,” 19 gusht 2016.
15/2. Kosovo Specialist Chambers, Summary of Trial Judgment in Specialist Prosecutor v. Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Rexhep Selimi, and Jakup Krasniqi, çështja KSC-BC-2020-06 (Hagë, 16 shtator 2026), paragrafët 3–5. Dokumenti origjinal i vendimit.
16/2. U.S. Department of State, “Secretary Pompeo’s Meeting with Kosovo President Thaci,” 26 shkurt 2020.
17/3. The White House, “Remarks by Vice President Joe Biden,” Prishtinë, 19 gusht 2016.
18/4. Kuvendi i Republikës së Kosovës, Ligji nr. 05/L-053 për Dhomat e Specializuara dhe Zyrën e Prokurorit të Specializuar, Gazeta Zyrtare 27/2015, 31 gusht 2015